Κάποια αρχαιολογικά ευρήματα εντοπίστηκαν στη διάρκεια των εργασιών της ΔΕΔΔΗΕ για την τοποθέτηση καλωδίων στην περιοχή Χαβάνια. Δεν κρίνονται ιδιαίτερα σημαντικά, οπότε θα μελετηθούν και το έργο θα συνεχιστεί κανονικά.
Η μικρή χερσόνησος μεταξύ των παραλιών Χαβάνια και Μεραμπέλλο, ονομάζεται «Κεφάλι του Σαρακηνού». Αρχαιολογικές ανασκαφές έγιναν τα καλοκαίρια του 2019, του 2021 και του 2022 και είχαν φέρει στο φως τα ερείπια ενός σημαντικού λιμενικού οικισμού, με κατοχή που εκτείνεται από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (2000-1000 π.Χ.) έως τη Μεσαιωνική εποχή. Η ανάλυση υπολειμμάτων δείχνει ότι η περιοχή ήταν σταυροδρόμι πολλών σημαντικών διαδρομών επικοινωνίας. Στην γύρω περιοχή, δυτικά της παραλίας του Mirabello Resort, όπως έχουμε παρατηρήσει, χιλιάδες είναι τα όστρακα (κεραμικά).
Για τα Χαβάνια, η πρώην προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λασιθίου κ. Χρύσα Σοφιανού μας είχε ενημερώσει ότι από την παραλία μέχρι ψηλά, τους Πίσσιδες και τα Κατσίκια, έχουμε κάποιες ενδείξεις και θέλουμε να μελετήσουμε την ύπαρξη ενός μινωικού οικισμού και τις πιθανές εγκαταστάσεις του.
Στα Χαβάνια, όπως και στον Ολούντα, φαίνεται να υπάρχουν βυθισμένα κτίσματα, αλλά και πιθανή ύπαρξη βυθισμένου λιμανιού. Σύμφωνα με μια παράδοση, στα Χαβάνια έρχονταν οι Σαρακηνοί και άπλωναν τη λεία με τα χρυσάφια τους (εξ’ ου «Κεφάλι του Σαρακηνού»). Όποιος τολμούσε να κοιμηθεί εδώ και τα έβλεπε ήταν καταδικασμένος να πεθάνει!
Η περιοχή ήταν ναρκοθετημένη από την εποχή της Γερμανικής κατοχής και μέχρι να καθαριστεί, κανείς δεν τολμούσε να εγκατασταθεί εδώ. Σύμφωνα με άλλες πληροφορίες, εδώ υπήρχε και σπήλαιο με σταλακτίτες και νερό, αλλά έχει πια χαθεί.
Ο αείμνηστος βιβλιοπώλης Ματθαίος Καρτέρης μας είχε ενημερώσει ότι στην παραλία Χαβάνια του Αγίου Νικολάου θυμόταν απλωμένο το λινάρι καθώς, για την εξαγωγή των ινών το λινάρι πρέπει, αφού ξηρανθεί, να μπει για 8 έως 10 ημέρες σε καθαρό κυρίως νερό για να «σαπίσει». Το μούσκεμα του λιναριού μπορεί να γίνει και σε αλμυρό νερό, αλλά οι ίνες δεν είναι τόσο καλής ποιότητας.
Ο κ. Μιχάλης Πεδιαδίτης και ο Δημήτρης Μαστοράκης μας είχαν πληροφορήσει ότι η παραλία Χαβάνια είναι αυτή που σήμερα χρησιμοποιεί το ξενοδοχείο Μιραμπέλλο, ανατολικά από το κεφάλι του Σαρακηνού. Εκεί υπήρχαν αμμουδερά πετρώματα, σε σχήμα αρόλιθου, από τα οποία οι πατεράδες μας έκοβαν κομμάτια, τα σκαλίζανε και τα έκαναν βάσεις για τα σταμνιά, σταμναστάτες για τη σταθερότητα των σταμνιών. Γι’ αυτό και η ονομασία Χαβάνια, από την τουρκική λέξη havan = γουδί, κοπανιστήρι.
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΛΩΝΤΖΑΣ
