Για το λάδι μας, η μεγάλη πρόκληση που ανοίγεται πλέον για τους παραγωγούς, τους ελαιοτριβείς, τους τυποποιητές και τους συλλογικούς φορείς της Κρήτης είναι διττή: η διασφάλιση της συμμόρφωσης και η εμπορική αξιοποίηση, ώστε η ένδειξη ΠΓΕ «ΚΡΗΤΗ / KRITI» να είναι συνώνυμη της αδιαπραγμάτευτης ποιότητας. Παράλληλα, οι φορείς και οι επιχειρήσεις του νησιού καλούνται να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν μια συντονισμένη στρατηγική μάρκετινγκ, η οποία θα επικοινωνήσει αποτελεσματικά τα μοναδικά πλεονεκτήματα του προϊόντος στους καταναλωτές σε όλο τον κόσμο. Η επιτυχία θα κριθεί από την ικανότητα του κρητικού αγροδιατροφικού τομέα να μετατρέψει αυτή την ιστορική κατάκτηση σε ένα διαρκές και ισχυρό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Μέσα στον δικαιολογημένο ενθουσιασμό για την ιστορική κατοχύρωση του ελαιολάδου «ΚΡΗΤΗ» ως ΠΓΕ, μια φωνή από τον ακαδημαϊκό χώρο ήρθε να θέσει το πλαίσιο της επόμενης, και ίσως κρισιμότερης, ημέρας. Ο καθηγητής του ΕΛΜΕΠΑ, Λευτέρης Αλυσανδράκης, το είπε ξεκάθαρα: ο αγώνας τώρα αρχίζει. Και η υπενθύμισή του ότι υπάρχουν κι άλλα πιστοποιημένα κρητικά προϊόντα που δεν αξιοποιήθηκαν εμπορικά, λειτουργεί ως απαραίτητη προειδοποίηση.
Η ουσία, όμως, της τοποθέτησής του βρίσκεται στην ψύχραιμη διάγνωση του πραγματικού προβλήματος. Το αγκάθι για το κρητικό ελαιόλαδο δεν ήταν ποτέ η έλλειψη παραγωγής ή οι περιορισμένες δυνατότητες τυποποίησης. Το πρόβλημα ήταν, και παραμένει, βαθιά εμπορικό: η έλλειψη αγορών που αναζητούν ενεργά το επώνυμο, τυποποιημένο προϊόν με την ταυτότητα της Κρήτης.
Και εδώ αποκαλύπτεται η στρατηγική νίκη που κρύβεται πίσω από τους πανηγυρισμούς. Η μεγαλύτερη επιτυχία δεν είναι απλώς η ετικέτα ΠΓΕ, αλλά μια συγκεκριμένη, «χρυσή» λεπτομέρεια στις προδιαγραφές της: η υποχρεωτική εμφιάλωση εντός Κρήτης.
Αυτή η πρόβλεψη, που -όπως αποκαλύφθηκε- αποτέλεσε και πεδίο αντιπαράθεσης με συμφέροντα που θα προτιμούσαν η εμφιάλωση να γίνεται εκτός νησιού, είναι η δικλείδα ασφαλείας. Είναι ο μηχανισμός που θα αναγκάσει την αγορά να αναζητήσει τις κρητικές μονάδες τυποποίησης, δίνοντας την ώθηση που έλειπε. Διασφαλίζει ότι η προστιθέμενη αξία, τα μεροκάματα, η τεχνογνωσία και τα κέρδη από το τελικό, επώνυμο προϊόν θα μείνουν εδώ, στον τόπο που το παράγει.
Η ετικέτα ΠΓΕ δεν είναι μαγικό ραβδί. Είναι ένα πανίσχυρο εργαλείο. Και αυτή η μικρή, αλλά κρίσιμη, προδιαγραφή είναι που βάζει το εργαλείο στα χέρια των Κρητικών. Η πρόκληση τώρα είναι συλλογική: να το αξιοποιήσουν.
Μια δύσκολη μάχη
Ο Νίκος Μπουνάκης, Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρείας Proactive, που συνέταξε τον φάκελο υποψηφιότητας, έδωσε στη δήλωσή του μια εικόνα από την απαιτητική διαδρομή μέχρι την τελική έγκριση, αλλά και τους κινδύνους που ελλοχεύουν.
Αφού ευχαρίστησε την Περιφέρεια και τις Ενώσεις που εμπιστεύτηκαν την εταιρεία του, αποκάλυψε πως η διαδικασία δεν ήταν ανέφελη, καθώς η ομάδα του χρειάστηκε να ξεπεράσει σημαντικά εμπόδια. Συγκεκριμένα, αναφέρθηκε στην επίσημη ένσταση που κατατέθηκε από τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Τυποποιητών Ελαιολάδου (ΣΕΒΙΤΕΛ), η οποία τελικά προσπεράστηκε με επιτυχία. Παράλληλα, τόνισε πως οι πολλαπλές καθυστερήσεις οφείλονταν σε «βέτο από διάφορους φορείς του εξωτερικού», που είχαν ως στόχο να εμποδίσουν την κατοχύρωση.
Χαρακτήρισε το ΠΓΕ «ΚΡΗΤΗ / KRITI» ως ένα «τεράστιο όπλο», το οποίο όμως πρέπει να αξιοποιηθεί σωστά. Παρουσίασε δε το οικονομικό πλαίσιο, σημειώνοντας ότι ενώ η ευρωπαϊκή αγορά προϊόντων γεωγραφικής ένδειξης αγγίζει τα 70 δισεκατομμύρια ευρώ, το μερίδιο της Ελλάδας είναι μόλις 1,5-2%, στηριζόμενο κυρίως στη φέτα.
Τέλος, ο κ. Μπουνάκης περιέγραψε τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την επόμενη μέρα: «Ο κίνδυνος είναι να μην τυποποιηθεί προϊόν ως ΠΓΕ Κρήτη το οποίο δεν τηρεί τις προδιαγραφές και δυσφημίσει όλο το λάδι του νησιού». Υπογράμμισε την άμεση ανάγκη να ενημερωθούν παραγωγοί, ελαιοτριβεία και τυποποιητές για τις αυστηρές διαδικασίες, καθώς, όπως είπε, «δεν θα είναι όλο το λάδι της Κρήτης ΠΓΕ».
Μια μεγάλη νίκη
Πίσω από κάθε μεγάλη νίκη, κρύβονται μάχες που δεν είδαν το φως της δημοσιότητας. Και η κατοχύρωση του ΠΓΕ για το κρητικό ελαιόλαδο ήταν, όπως αποδεικνύεται από τα λεγόμενα του Νίκου Μπουνάκη, μια τέτοια νίκη. Η προσπάθεια δεν αντιμετώπισε μόνο την αναμενόμενη γραφειοκρατία, αλλά και ενεργές αντιστάσεις: μια εσωτερική ένσταση από τον πανελλήνιο σύνδεσμο τυποποιητών και μεθοδικά «βέτο» από το εξωτερικό. Το γεγονός ότι ξεπεράστηκαν προσδίδει στην επιτυχία ακόμα μεγαλύτερη αξία.
Τώρα, όμως, η Κρήτη κρατά στα χέρια της ένα «τεράστιο όπλο», όπως το χαρακτήρισε ο άνθρωπος που έφτιαξε τον φάκελο. Και το πεδίο της μάχης έχει οριοθετηθεί: μια ευρωπαϊκή αγορά 70 δισεκατομμυρίων, στην οποία η χώρα μας, παρά τον πλούτο των προϊόντων της, παραμένει κομπάρσος με μερίδιο που μετά βίας φτάνει το 2%. Η ευκαιρία είναι προφανής και γιγαντιαία.
Ωστόσο, ο μεγαλύτερος εχθρός συχνά δεν είναι ο απέναντι, αλλά ο κακός μας εαυτός. Ο πραγματικός κίνδυνος, όπως σωστά επισημάνθηκε, είναι εσωτερικός. Είναι ο πειρασμός της ευκολίας, η παράβλεψη των κανόνων, η προσπάθεια να «βαφτιστεί» ΠΓΕ ένα προϊόν που δεν πληροί τις προδιαγραφές. Μια τέτοια κίνηση δεν θα ήταν απλώς μια παράβαση, θα ήταν μια πράξη αυτοχειρίας, ικανή να δυσφημίσει και να ακυρώσει τον κόπο ετών, παρασύροντας στο βυθό ολόκληρη την παραγωγή του νησιού.
Η απουσία της Κρήτης
Ο Μανώλης Καρπαδάκης, Αντιπρόεδρος του Συνδέσμου Εξαγωγέων Κρήτης και μέλος της ομάδας διαχείρισης του φακέλου, μετέφερε την οπτική των εξαγωγέων, χαρακτηρίζοντας την ημέρα όχι μόνο ως ημέρα χαράς, αλλά κυρίως ως «ημέρα ευθύνης» για την εμπορική αξιοποίηση του προϊόντος. Έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου, υπενθυμίζοντας ότι από τα 12 και πλέον ΠΟΠ/ΠΓΕ ελαιόλαδα της Κρήτης, «λιγότερα από το ένα τρίτο έχουν εμπορική επιτυχία», τονίζοντας ότι η κατοχύρωση από μόνη της δεν εγγυάται την επιτυχία. Ο κ. Καρπαδάκης διαφοροποιήθηκε από την άποψη ότι «δεν υπάρχουν αγορές», αντιτείνοντας ότι το πρόβλημα είναι η απουσία της Κρήτης από αυτές. «Η αδυναμία εστιάζεται στο ότι δεν έχουμε προσεγγίσει εμείς αυτές τις αγορές. Οι αγορές δεν φταίνε, από τη στιγμή που εμείς είμαστε απόντες», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ως βασική αιτία για αυτή την απουσία, υπέδειξε την «αδυναμία παροχής σταθερής ποιότητας σε μεγάλους όγκους». Εξήγησε ότι ενώ παράγονται εξαιρετικά ελαιόλαδα, η έλλειψη ομοιογένειας και σταθερότητας σε μεγάλες ποσότητες αποτελεί το κύριο εμπόδιο για την προσέγγιση μεγάλων διεθνών αγοραστών.
Για να αντιμετωπιστεί αυτό, πρότεινε τρεις άξονες δράσης: Θωράκιση και αυστηρή εποπτεία των προδιαγραφών, ώστε κάθε προϊόν ΠΓΕ να είναι απολύτως σύννομο. Αντιμετώπιση της πώλησης χύμα ελαιολάδου που πληροί τις προδιαγραφές, καθώς αυτό υπονομεύει την προσπάθεια τυποποίησης στο νησί και συνεχής εκπαίδευση όλων των εμπλεκομένων στην αλυσίδα παραγωγής και αξίας.
Επί τον τύπον των ήλων
Η παρέμβαση του Μανώλη Καρπαδάκη, από τον Σύνδεσμο Εξαγωγέων, ήταν μια αναγκαία δόση εμπορικού ρεαλισμού. Βάζοντας στο τραπέζι την άβολη αλήθεια ότι τα περισσότερα από τα υπάρχοντα ΠΟΠ ελαιόλαδα της Κρήτης παραμένουν εμπορικά ανενεργά, έθεσε το πραγματικό δίλημμα: έχουμε το «διαβατήριο», αλλά πώς θα ταξιδέψουμε;
Η απάντησή του ανέτρεψε ένα βολικό αφήγημα. Το πρόβλημα δεν είναι ότι «οι αγορές δεν μας θέλουν». Το πρόβλημα είναι ότι «εμείς δεν έχουμε πάει σε αυτές». Αυτή η αλλαγή οπτικής είναι το κλειδί. Μετατοπίζει την ευθύνη από έναν απρόσωπο εξωτερικό παράγοντα προς τα μέσα, καλώντας σε μια ειλικρινή αυτοκριτική.
Και η ρίζα αυτής της «απουσίας» από τις διεθνείς αγορές είναι, σύμφωνα με τον εξαγωγέα, η αχίλλειος πτέρνα της κρητικής παραγωγής: η αδυναμία να εγγυηθούμε σταθερή ποιότητα σε μεγάλους όγκους. Ο κόσμος δεν αγοράζει απλώς ένα εξαιρετικό δείγμα, αγοράζει την υπόσχεση ότι και το επόμενο κοντέινερ θα είναι ακριβώς το ίδιο. Αυτή τη βιομηχανική συνέπεια, που απαιτεί συνεργασία, κοινές προδιαγραφές και αυστηρούς ελέγχους, καλούμαστε τώρα να χτίσουμε.
Η μάχη, λοιπόν, θα δοθεί στο εσωτερικό. Ο αγώνας για να θωρακιστεί το ΠΓΕ, να σταματήσει η «αιμορραγία» του ποιοτικού χύμα ελαιολάδου και να εκπαιδευτεί μέχρι και ο τελευταίος παραγωγός, είναι ο μόνος δρόμος για να μην καταλήξει άλλη μια τιμητική πλακέτα σε έναν τοίχο. Η ευθύνη, πλέον, είναι αποκλειστικά δική μας.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
