Το πένθος είναι μια συνθήκη βαθιά προσωπική, επώδυνη και δύσκολα προσεγγίσιμη με λόγια. Μερικές απώλειες δεν χωρούν σε περιγραφές ούτε μπορεί κανείς να αντιληφθεί το βάρος τους εάν δεν τις βιώσει προσωπικά.
Πίσω από έναν γονιό που χάνει το παιδί του υπάρχει μια ιστορία, ένας κόσμος που αλλάζει, αναπάντητα ερωτήματα, σκέψεις και συναισθήματα που πολλές φορές μένουν ανείπωτα.
Η Γωγώ Φουκκάκη είναι μια μητέρα που έχει βιώσει την πιο σκληρή απώλεια, έχασε το παιδί της. Θέλησε να μοιραστεί μαζί μας τις σκέψεις και τα συναισθήματά της, για όσα συνηθίζει να ακούει μια μητέρα που έχει χάσει το παιδί της από τους γύρω της, αλλά και για όλα όσα αισθάνονται οι γονείς που έχασαν τα παιδιά τους. Μια συζήτηση για την απώλεια, τη σιωπή, την κοινωνική στάση απέναντι στο πένθος και για όσα συχνά λέγονται χωρίς να αντιλαμβανόμαστε πόσο βαθιά μπορεί να πληγώσουν έναν άνθρωπο που προσπαθεί και συνεχίζει να ζει με την απουσία του παιδιού του…
Οι φράσεις που πληγώνουν
Η απώλεια του παιδιού σου είναι η πιο οδυνηρή και αφύσικη εμπειρία, μας είπε. Την ρωτήσαμε ποιες είναι οι πιο συχνές φράσεις που ακούει ένας γονέας που έχει χάσει το παιδί του. Όπως μας είπε, έρχεται συχνά αντιμέτωπη με φράσεις όπως «χαροκαμένη», «κακομοίρα», «έχεις άλλα παιδιά;», «ο χρόνος γιατρεύει τα πάντα», «πρέπει να είσαι δυνατή», «ο Θεός ήθελε ακόμη έναν άγγελο κοντά του» και πολλές ακόμη εκφράσεις.
Όμως οι φράσεις που προσφέρουν πραγματική στήριξη και βοηθούν έναν γονέα είναι «δεν υπάρχουν λόγια για αυτό που περνάς», «είμαι εδώ για ‘σένα», «θέλεις να μου μιλήσεις για το παιδί σου;», όπως επίσης αρκεί και η φράση «δεν χρειάζεται να πεις τίποτα, απλώς θα κάτσω μαζί σου». Σε τέτοιες περιπτώσεις μια ειλικρινή κουβέντα και ουσιαστική παρουσία είναι το πιο ισχυρό στήριγμα.
Το πένθος της μάνας, έχει μεγάλο βάρος και για τον κόσμο γύρω της κι αυτό μεταφράζεται πολλές φορές σε αποστασιοποίηση λόγω αμηχανίας και φόβου. Παράλληλα υποδεικνύεται και μια διακριτικά αόρατη παραίτηση δηλαδή να μην κυκλοφορεί, να μην υπάρχει στην κοινωνία, να μην «ενοχλεί» την κοινωνική ζωή των ανθρώπων που δεν έχουν πόνο.
Η κ. Φουκκάκη εξηγεί πως ζώντας σε μια εποχή που εκθειάζει την επιτυχία, την ευτυχία και το γρήγορο ξεπέρασμα δυσκολιών πολλοί άνθρωποι δεν αντέχουν το μακροχρόνιο, βαθύ και μη αναστρέψιμο πόνο.
Έθιξε και ένα ακόμη προβληματισμό. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει ειδική εκπαίδευση για ζητήματα πένθους με αποτέλεσμα ο κόσμος να αδυνατεί να διαχειριστεί τη θλίψη μιας μάνας που βιώνει μια απώλεια και την μετατρέπει σε κοινωνικά ταμπού.
Ο θάνατος ενός παιδιού παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά ταμπού. Δεν συζητιέται και πολλές φορές μένει πίσω από κλειστές πόρτες. Η κ. Φουκκάκη θεωρεί ότι «το ταμπού θα σπάσει μόνο όταν η κοινωνία εκπαιδευτεί να αντέχει την σιωπή, να αποδέχεται τον μόνιμο πόνο και να καταλαβαίνει ότι οι μάνες που πενθούμε δεν χρειαζόμαστε λύσεις ή φιλοσοφίες, αλλά το δικαίωμα να ζούμε με αξιοπρέπεια, να θυμόμαστε και να μιλάμε για τα παιδιά μας χωρίς να νιώθουμε βάρος».
Έχουν περάσει αρκετά χρόνια από τότε που έχασε τον γιο της. Για το τι έχει αλλάξει στον τρόπο που βιώνει σήμερα την απώλεια και τι ακριβώς παραμένει το ίδιο εξήγησε ότι «με τα χρόνια το μόνο που αλλάζει είναι η μεγάλη ένταση του πόνου, σαν να γλυκαίνει λίγο παρήγορα από το λίγο της απόστασης που μας χωρίζει πια, με την ελπίδα πως θα είμαστε μαζί ξανά στην άλλη ζωή. Το μυαλό, φτιάχνει φανταστικά σενάρια ότι το παιδί είναι καλά και ζει ευτυχισμένα- για παράδειγμα σε μια άλλη χώρα και η λίστα της φαντασίας δεν έχει τελειωμό.»
Η επόμενη μέρα
Όσοι σκεφτόμαστε έναν γονέα που έρχεται αντιμέτωπος με την απώλεια του παιδιού του, ένα από τα πρώτα πράγματα που αναρωτιόμαστε είναι πώς ξαναχτίζει αυτός ο άνθρωπος την καθημερινότητά του μετά από μια τέτοια απώλεια. Η κ. Φουκκάκη επεσήμανε πως με δυσκολία βρίσκει κανείς μια σειρά στη ζωή του και πως οι περισσότεροι διαγράφουν χωρίς να το θέλουν τα όνειρα, τις ελπίδες και τα σχέδιά τους καθώς αυτομάτως αισθάνονται ότι δεν υπάρχει μια προοπτική μπροστά τους, ενώ επικρατούν το σκοτάδι, ο πόνος, η απελπισία και το κενό. Τότε υπάρχουν δύο επιλογές. Είτε ο γονέας θα συνεχίσει να κλαίει μέχρι να αποβιώσει από κατάθλιψη είτε να σηκωθεί σταδιακά και να προσπαθήσει να ξανά σταθεί στα πόδια του συνεχίζοντας να παλεύει με αξιοπρέπεια.
Οι ενοχές και η διαχείριση
Ο γονέας που έχει χάσει το παιδί του παλεύει και με τις δικές τους ενοχές. Όταν αρχίσει να χαμογελάει, να διασκεδάζει και να χαίρεται τις καθημερινές στιγμές της ζωής, τότε έρχονται και οι ενοχές στο μυαλό του και οι δεύτερες σκέψεις. Όπως ανέφερε η ίδια, η ενοχή αυτή που αισθάνονται είναι αποτρεπτική στο να ζήσουν φυσιολογικά και χρειάζεται στήριξη από θετικούς ανθρώπους για να διαχειριστούν τέτοια ζητήματα. Σημαντική θεωρεί πως είναι και η ψυχολογική υποστήριξη από ειδικούς καθώς όλα αυτά τα συναισθήματα είναι δύσκολα διαχειρίσιμα και «μοιρασμένα» με τον πόνο. Όμως είναι εξαιρετικά δύσκολο να αισθανθούν και να διαχειριστούν τα συναισθήματα αυτά άνθρωποι που δεν έχουν βιώσει παρόμοιο πόνο.
Τα στάδια επιβίωσης
Υπάρχουν κάποια στάδια επιβίωσης μέσα από την απώλεια του παιδιού. Εκείνη βρήκε το θάρρος και μας μίλησε για την δική της περίπτωση. Στην αρχή κυριάρχησε η απελπισία, έκανε ακραίες κινήσεις, ενώ στη συνέχεια απομονώθηκε. Στην πορεία ήθελε να κάνει παιδί με την ελπίδα να «γιατρέψει» τον αβάσταχτο πόνο, στη συνέχεια σκεφτόταν ότι θα χάσει και αυτό το παιδί και απελπίστηκε περισσότερο. Αφιερώθηκε στην δουλειά, όμως γυρνώντας στο σπίτι της οι κραυγές του πόνου ήταν μεγαλύτερες. Αποφάσισε μέχρι και να αλλάξει πόλη για να μην έχει άμεση επαφή με τον χώρο και τις αναμνήσεις του τοπίου που είχε ζήσει με το παιδί της. Όταν ηρέμησε, άρχισε να χτίζει και πάλι σιγά -σιγά από την αρχή τη ζωή της. Σπούδασε αυτό που ήθελε, έκανε δραστηριότητες που την γέμιζαν ενώ μέχρι και σήμερα καλλιτεχνεί, είναι εθελόντρια, απολαμβάνει τη θάλασσα, έναν καφέ με φίλους και έχει αποφασίσει να χαμογελά στις «δυσκολίες» που περνούν οι άνθρωποι γύρω της καθώς, όπως λέει, δεν ξέρουν πραγματικά τι είναι δυσκολία.
Αξιοπρέπεια
Αν μπορούσε να αλλάξει κάτι στον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιμετωπίζει τους ανθρώπους που βιώνουν μια τέτοια απώλεια η κ. Φουκκάκη μας λέει ότι αυτό θα ήταν η άτυπη απαίτηση να βλέπουν τους ανθρώπους που πενθούν να είναι συνεχώς με δάκρυα και στεναγμούς ζητώντας συμπόνια και κατανόηση.
«Η αξιοπρέπεια για όλους τους ανθρώπους δεν δέχεται διαπραγμάτευση. Δε θέλω να αποτελώ εξαίρεση επειδή έχασα το παιδί μου, αντιθέτως θα ήθελα συμπερίληψη και κατανόηση», υπογράμμισε.
Το δυσάρεστο άκουσμα
Η κ. Φουκκάκη, όταν έχασε τον γιό της, τον Δημήτρη, ζήτησε από το Θεό να είναι η τελευταία μητέρα που χάνει το παιδί της. Μίλησε για τα συναισθήματά της, κάθε φορά που ακούει ένα τραγικό περιστατικό με κάποιο θάνατο παιδιού.
«Είναι σαν να καρφώνει το ίδιο μαχαίρι στην καρδιά», δήλωσε υπογραμμίζοντας ότι το πρώτο πράγμα που σκέφτεται είναι η μητέρα του παιδιού. Αυτόματα αντιλαμβάνεται αυτό τον πόνο και θέλει να πάει να την αγκαλιάσει, να την παρηγορήσει, όμως γνωρίζει ότι όταν βρεθεί κάποιος σε αυτή την θέση είναι σαν να μην τον αγγίζει τίποτα, δεν ακούει, δεν βλέπει νιώθει σα… να μην υπάρχει.
Η δύναμη της κοινής απώλειας
Η απώλεια του παιδιού της την έχει φέρει κοντά και με άλλους γονείς που έχουν χάσει τα παιδιά τους. Περιέγραψε τι συζητούν με αυτούς τους γονείς αλλά και τι είναι αυτό που τους ενώνει. Η κοινή ανάμνηση και η κοινή αγάπη για τα παιδιά τους είναι ο συνδετικός κρίκους που τους κρατά ενωμένους. Χωρίς λόγια, μόνο με μια γλυκιά ματιά, καταφέρνουν να ανταλλάσουν συναισθήματα. Όταν συναντιούνται, είτε βγάζουν αγανάκτηση για την αντιμετώπιση που βιώνουν από το εξωτερικό περιβάλλον που θεωρεί τους γονείς αυτούς, όπως δήλωσε, παράξενους, είτε από διακριτικότητα και αμηχανία συζητούν για άσχετα θέματα.
Ο καθένας βιώνει τον πόνο του με τον δικό του τρόπο, αλλά η απομόνωση δεν είναι λύση. Πιστεύει πως βοηθά η κατανόηση, η επικοινωνία και η στήριξη. «Εμείς οι μάνες αγγέλων από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τις ομάδες στήριξης, την τέχνη και τον ακτιβισμό, σπάμε την σιωπή και διεκδικούμε το δικαίωμα να μιλάμε ανοιχτά για τα παιδιά μας», αναδεικνύοντας ότι έχουν δικαίωμα στον θρήνο χωρίς κριτική.
Με αυτό τον τρόπο όχι μόνο αλληλοϋποστηρίζονται, αλλά εκπαιδεύουν και την ίδια την κοινωνία να μην αποστρέφει το βλέμμα της. Η κ. Φουκκάκη, εδώ και μερικά χρόνια προσπαθεί μέσα από την δημιουργική έκφραση να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στο πένθος και την κοινωνία. Μέσα από την τέχνη προσπαθεί να μεταλαμπαδεύσει ότι «ο θρήνος δεν είναι ασθένεια για να θεραπευτεί, ούτε ντροπή για να κρυφτεί, είναι η άλλη όψη της αγάπης που έχουμε οι μητέρες για τα παιδιά μας που έφυγαν άδικα».
ΣΟΦΙΑ ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗ
