Το ΣΔΕ Αγίου Νικολάου, με την παρουσία και της Διευθύντριας του ΣΔΕ Ιεράπετρας κα Ρέα Πηγιάκη, την Παρασκευή 22 Μαΐου 2026, στα πλαίσια του φετινού project« Εξερευνώντας τα Ιστορικά και Θρησκευτικά Μνημεία και δοκιμάζοντας τα τοπικά προϊόντα» συναντήσαμε στην παραλία της Ελούντας τον κύριο Εγγλεζάκη Αντώνιο, ο οποίος μίλησε για τη δύσκολη, αλλά και με πολλές χαρές, ζωή των ψαράδων εξιστορώντας μας την εξηνταεννιάχρονη πορεία του ανάμεσα στην αρμύρα, στο δροσερό αεράκι, στα φύκια και σε ότι σχετικό με τα «μυστήρια» της θάλασσας!
Ο κύριος Αντώνης θυμάται τον εαυτό του, μικρό παιδάκι, ανάμεσα στα δίχτυα και στα ψάρια, στο καΐκι του παππού του και του πατέρα του. Προδιαγεγραμμένη, λοιπόν η πορεία του, ως επαγγελματία ψαρά! Αλλά και αναπόφευκτη, αφού, βέβαια, σχετίζεται και με την ίδια τη φύση της περιοχής της Ελούντας: Ένα, αρχικά, ψαροχώρι – χωρίς τον τουρισμό τότε – προσφέρει, όμως, στους κατοίκους του ιδιαίτερες ευκαιρίες να ανακαλύψουν τα μυστικά του, τις «παρθένες» ομορφιές του, να αξιοποιήσουν τις φυσικές πηγές πλούτου του, αλλά και να εξελίξουν, με τις παρεμβάσεις και τη δράση τους, την υπάρχουσα από πολύ παλιά, φυσιογνωμία του και ιδιοπροσωπία του!!!
Έτσι, οι κάτοικοι – ευρισκόμενοι αντιμέτωποι με την ανάγκη της επιβίωσης – επωφελούνται από τα πολλά ψάρια, που διαθέτει η περιοχή, καθώς και από τις αλυκές(αλάτι), το ακόνι, τα αμύγδαλα και τα ζώα. Παράλληλα, όμως, ορθώνονται απειλητικά επάνω τους διάφορα σοβαρά προβλήματα, που ζητούν άμεση λύση, γιατί διαφορετικά οι κόποι τους θα πάνε χαμένοι: Τέτοια ήσαν η απουσία οδικού δικτύου από την Ελούντα προς τον Άγιο Νικόλαο, η έλλειψη νερού, η χρήση ιστιοφόρων καϊκιών που κινούνταν με τον αέρα, η απουσία ηλεκτροδότησης άρα και η ανυπαρξία ψυγείων, στοιχεία που δε βοηθούσαν στη φύλαξη και συντήρηση των ψαριών , τα οποία χρειαζόταν να μεταφερθούν σε μεγάλες αποστάσεις, με τα γαϊδουράκια, μέχρι και το μεγάλο Χωριό, αλλά να διαφυλάσσεται, όμως ταυτόχρονα, η ποιότητά τους άθικτη, πράγμα
δύσκολο…
Ο κύριος Αντώνης, συνεχίζοντας, μας γνωστοποιεί τη χρονολογία κατασκευής καναλιού, αφενός, από Γάλλους το 1890, προκειμένου να συντομεύσουν την απόσταση από το λεπροκομείο της Σπιναλόγκας μέχρι και τον Άγιο Νικόλαο, αλλά και τη χρονολογία, αφετέρου, οδοποιΐας από την Ελούντα προς τον Άγιο Νικόλαο το1960, ιδιαίτερα σημαντικά έργα, που έδωσαν μια ανάσα σε κάποιες από τις ταλαιπωρίες των ντόπιων…και όχι μόνο…
Εξάλλου, και στην περίπτωσή μας, οι κάτοικοι εφάρμοσαν τη λεγόμενη « Ανταλλαγή» των προϊόντων, δηλαδή, αντάλλασσαν τα πολλά ψάρια που έπιαναν τα δίχτυα τους με αγκινάρες από την περιοχή του Βρουχά κι έτσι κατόρθωσαν να λύσουν και το πρόβλημα της υπερβολικής ποσότητας, που έφτανε στα χέρια τους, αλλά και από κει κι έπειτα καθιερώθηκε και ισχύει μέχρι σήμερα, αυτή η σπεσιαλιτέ των παλαιών γυναικών, που είναι οι αγκινάρες με μια στρώση ψάρια από πάνω τους! Επίσης, χρησιμοποιούσαν το παραγόμενο στην περιοχή τους αλάτι, ώστε να φτιάχνουν παστές σαρδέλες, γαύρο και μέλανες, τα οποία τα διατηρούσαν μετά, στο φανάρι του σπιτιού τους. Εφάρμοζαν, χωρίς να το γνωρίζουν, το αρχαίο ελληνικό ρητό: «Η πενία τέχνας
κατεργάζεται» δηλαδή, η φτώχεια υποχρεώνει τον άνθρωπο να επινοεί τρόπους για την αντιμετώπισή της.
Σήμερα, βέβαια, οι ψαράδες αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της υπεραλίευσης – λόγω του τουρισμού, αλλά και λόγω της τιμής των ψαριών. Χαρακτηριστικά μας είπε την εξής φράση που μας έκανε εντύπωση: «Το ψάρι είναι χρηματιστήριο και στην αγορά»!
Ο λόγος του κυρίου Αντώνη εκφραστικότατος και πάρα πολύ αναλυτικός! Έτσι, ακολούθησε η έμπρακτη παρουσίαση για τα δίχτυα των ψαράδων, με τον «φελό» και το «βαρίδι» τους, το «μονό», το «μάτι» και τα διαφορετικά μεγέθη «ματιών», τα ψιλά και τα χοντρά δίχτυα, για όλα τα είδη των ψαριών, αλλά και τον τρόπο «κεφαλώματός» τους μέσα στο «μάτι»! Σε ερώτησή μας «Πώς ρίχνουν τα δίχτυα στη θάλασσα, ώστε να μη μπερδεύονται» απάντησε πως υπολογίζουνε το υλικό που βρίσκεται κάτω (άμμος ή πέτρες), καθώς και τα «ρέματα» της θάλασσας! Χαρακτηριστικά είπε: «Η θάλασσα έχει φοβερή δύναμη, τη βλέπεις ήσυχη από
πάνω, αλλά από κάτω είναι ποτάμι»!
Επισήμανε, επιπρόσθετα, τους κινδύνους που απειλούν με εξαφάνιση διάφορα είδη ψαριών!
Αναφέρθηκε στα προβλήματα, που δημιουργήθηκαν από τη διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ, αλλά και από την κατασκευή του φράγματος του Ασουάν στη Μεσόγειο θάλασσα! Μας μίλησε για το πυροφάνι, που γινόταν μετά τη δύση του ηλίου, το οποίο έχει τώρα απαγορευτεί, αλλά και για τα βυθόμετρα. Εκπληκτικές ήταν οι πληροφορίες, από την εμπειρία του κυρίου Αντώνη, σε ότι αφορά την υπερβολική εξυπνάδα των δελφινιών, την ομοιότητα του εγκεφάλου τους με τον ανθρώπινο, τη συμπεριφορά τους γενικά μέσα στο θαλάσσιο οικοσύστημα, αλλά και απέναντι στα μικρά τους, τον τρόπο που αναπνέουν, καθώς και τις ζημιές που προκαλούν στους ψαράδες!
Τέλος, θέλοντας να δείξει την προνομιακή, σε σχέση με το παρελθόν, σημερινή κατάσταση μας διηγήθηκε μία προσωπική, ιστορία όπου παλιά ευρισκόμενος μαζί με άλλους στους Διονυσάδες, κινδύνεψαν από τη φουρτούνα της θάλασσας, αλλά χάρη στην εμπειρία και την ψυχραιμία κάποιου από την παρέα, σώθηκαν! Και ολοκλήρωσε τη βιωματική αυτή παρουσίαση, κάνοντας αναφορά στο ότι όλα τα ψάρια έχουν τη δυσκολία τους και οφείλει ο κάθε ψαράς να φροντίζει να διατηρεί την αρχική φρεσκάδα, που έχει το ψάρι όταν έχει πιαστεί στα δίχτυα του.
Ευχαριστούμε πολύ τον κύριο Αντώνη για τον χειμαρρώδη λόγο του, καθώς και για την αγάπη
του στη θάλασσα και ειδικότερα στο επάγγελμα του ψαρά!
Οι Εκπαιδευτές και οι Εκπαιδευόμενοι
Ευφροσύνη Στιβαχτοπούλου Εκπαιδεύτρια της Ελληνικής Γλώσσας
του Παραρτήματος ΣΔΕ Αγίου Νικολάου
Δημήτριος Αργυράκης Υποδιευθυντής του ΣΔΕ Ιεράπετρας
Ρέα Πηγιάκη Διευθύντρια του ΣΔΕ Ιεράπετρας
