H Επιτροπή Πολιτών Ιεράπετρας, ως συντονιστικός φορέας του Ινστιτούτου Φυσικής- Πολιτισμικής κληρονομιάς, του Επτάστικτου και της ΑΜΚΕ Κοκκινέλλα μετά την φιλόξενη πρόσκληση του καταστήματος ΑΪΤΡΙΑ διοργάνωσε συζήτηση με θέμα: «ΑΚΟΛΟΥΘΩΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ: Η διαχρονική διαχείριση του νερού στην Κρήτη».
Η εισαγωγική ομιλία έγινε από τον Μανώλη Κλώντζα και την Βέρα Κλώντζα αρχαιολόγους που δραστηριοποιούνται στον παγκόσμιο οργανισμό επιστημόνων και κοινοτήτων για την κληρονομιά Our World Heritage. Ακολούθησαν τοποθετήσεις ατόμων και συλλογικοτήτων. Η Eπιτροπή Πολιτών Ιεράπετρας θα επεξεργαστεί με συλλογικό τρόπο τα στοιχεία και θέσεις που αναπτύχθηκαν στη συζήτηση για την δημοσίευση τους.
Στην εισαγωγή τους o Μανώλης και η Βέρα Κλώντζα αναφέρθηκαν στις έρευνες τους για την διαχείριση του νερού απ’ την Νεολιθική εποχή έως τις μέρες μας.
Κατέδειξαν 5 φάσεις περιοδολόγησης στην μεταβολική σχέση των τοπικών κοινωνιών με το οικοσύστημα και στην διαχείριση των υδάτων. Η περιοδολόγηση σε αυτή την βάση δεν ταυτίζεται με τις άλλες γνωστές περιοδολογήσεις στην βάση της τέχνης κλπ. Κοινό χαρακτηριστικό για την δεύτερη – τετάρτη περίοδο που ουσιαστικά καλύπτει ιστορικά την μέγα περίοδο απ’ την Νεολιθική εποχή έως τα νεότερα χρόνια με την εισαγωγή των κεφαλαιοκρατικών σχέσεων παραγωγής, ήταν η συλλογή του νερού.
Οι Κρήτες πρόγονοι μας εφάρμοσαν ευρηματικές λύσεις συλλογής στα διαφορετικά οικοσυστήματα του νησιού. Έγινε αναφορά στην γεωλογία του νησιού και στην διαχρονική ικανότητα των τοπικών κοινοτήτων να μετατρέπουν τα ξηρά τοπία σε ζωντανά, να μετατρέπουν το πρόβλημα σε πλεονέκτημα και πλούτο. Αναφέρθηκαν σε παραδείγματα κατά τόπου τεχνικών και τρόπων διαχείρισης και ενίσχυσης της ζωής. Αναφέρθηκαν σε αρκετά παραδείγματα αρχαίων πόλεων συμπεριλαμβανομένης της αρχαίας Ιεράπυτνας που βάσιζαν την ισχύ τους (στον τότε “διεθνή ανταγωνισμό” ) στην κοινοτική συλλογική διαχείριση των υδάτων. Κατέδειξαν πολύπλοκο σύστημα συλλογής και διαχείρισης των υδάτων που σε συνδυασμό με την ποικιλόμορφη διαχείριση της χλωρίδας και πανίδας χαρακτήριζε ιστορικά την ενδοχώρα του νησιού. Ο μεταβολισμός των τοπικών κοινοτήτων με το οικοσύστημα και η συνδεόμενη διαχείριση των υδάτων αλλάζει δραματικά με την εισαγωγή των κεφαλαιοκρατικών σχέσεων παραγωγής στα τέλη του 19ου αιώνα ωθώντας σταδιακά το οικοσύστημα στην αποδυνάμωση της ποικιλομορφίας και της ισχύος της ζωής. Τα ύδατα η χλωρίδα, η πανίδα και το γεωλογικό ανάγλυφο μετατρέπονται σταδιακά από αγαθά σε “πόρους”.
Από τα τέλη της δεκαετίας του ’ 50 τα κρητικά οικοσυστήματα εισέρχονται στην Ανθρωπόκαινο φυσική ιστορική εποχή κατά την οποία έχουμε μια κλιμακούμενη ανάπτυξη του εξωρυκτισμού. Μέσα σε ελάχιστα χρόνια, ό,τι υδάτινο πλούτο οι πρόγονοι μας με την συλλογική εργασία τους για χιλιάδες χρόνια αποθήκευαν, αντλήθηκαν και αντλούνται από γεωτρήσεις, ενώ τεράστιες πιέσεις ασκούν και διάφορα φαραωνικά έργα διαχείρισης υδάτων.
Σήμερα κρατικές δομές και εταιρείες από κοινού προωθούν την ολική απαλλοτρίωση των υδάτων απ’ τα οικοσυστήματα και τις τοπικές κοινότητες. Οι ανθρωποκεντρικές αυτές επιλογές έρχονται σε σύγκρουση με την ιστορική κληρονομιά διαχείρισης των υδάτων του νησιού ενώ ασκούν τεράστιες πιέσεις στην ποικιλομορφία και την ισχύ όλων των ζωντανών οντοτήτων. Έκφραση αυτής της καταστροφικής διαδικασίας είναι η συντελούμενη μαζική εξαφάνιση ειδών.
Η κλιμακούμενη ανατροπή του γεωλογικού προφίλ και η εισαγωγή ανόργανης υλης εκατομμυρίων ετών νεκρής ύλης στα ζωντανά οικοσυστήματα των πόλεων και της υπαίθρου συμβάλλει επίσης στην αποδυνάμωση της ζωής και σε νέες ασθένειες.
Είναι στρατηγική ανάγκη η έρευνα των αλλαγών μεταλλάξεων στο μικροβίωμα των τοπίων μας.
Άλλη στρατηγική ανάγκη είναι οι λύσεις “out of the box” που θα ενσωματώνουν τις πολλαπλά επιτυχημένες λύσεις από το παρελθόν. Σε αυτή την διαδικασία η αρχαιολογία έχει στρατηγικό ρόλο.
Απαιτείται η ενεργοποίηση των τοπικών κοινοτήτων και συλλογική αντιμετώπιση της διαδικασίας απαλλοτρίωσης των υδάτων από κάθε μορφής ΑΕ που βλέπει το νερό ως πόρο και όχι ως αγαθό.
Στην συζήτηση συμμετείχαν με γραπτές επεξεργασίες τους το Ινστιτούτο Φυσικής Πολιτισμικής Κληρονομιάς, ο Επτάστικος, η συλλογικότητα Πυρόβολος απ’ τον Άγιο Νικόλαο. Ο φυσικός καλλιεργητής Γεροντής Μανώλης κατέθεσε τις προτάσεις του για την εξοικονόμηση υδάτων στην ελαιοκαλλιέργεια.
Η ερευνήτρια του πανεπιστημίου της Σορβόννης Μυράντα Βάρδα, ιδρυτικό μέλος της Επιτροπής Πολιτών Ιεράπετρας κατέθεσε την δική της βραβευμένη από ακαδημαϊκούς φορείς έρευνα για την εξοικονόμηση υδάτων μέσω της υδροπονίας.
Ανακοινώθηκε η επιθυμία για ενεργή συμμετοχή στην συλλογικότητα της Επιτροπής πολιτών Ιεράπετρας του ερευνητή και επί τιμή εφόρου αρχαιοτήτων, αρχαιολόγου, Αντώνη Βασιλάκη. Ο Αντώνης Βασιλάκης είχε σταθερά στηρίξει με κάθε τρόπο τον Αγώνα της επιτροπής Πολιτών Ιεράπετρας κατά της χωροθέτησης του Αιολικού βιομηχανικού πάρκου εντός του αναγνωρισμένου αρχαιολογικού χώρου του ισθμού Ιεράπετρας.
Οι διοργανωτές και οι συμμετέχοντες στη συζήτηση συμφώνησαν να διεξάγουν παρόμοιες συζητήσεις για τρέχοντα και επείγοντα θέματα σε τακτική βάση.
Η επόμενη με θέμα “Επικοινωνώντας με το κρητικό άλογο” θα πραγματοποιηθεί και πάλι σε δύο εβδομάδες στο Κάτω Χωριό (η ώρα θα καθοριστεί από τους διοργανωτές).
