Σε μια ουσιαστική τομή που ανατρέπει δεδομένα δεκαετιών και έρχεται να θεραπεύσει χρόνιες παθογένειες στην κοινωνία και την κτηματαγορά, προχωρά το νέο πλαίσιο για το κληρονομικό δίκαιο. Οι ρυθμίσεις, οι οποίες τίθενται σε ισχύ, σηματοδοτούν τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις έπειτα από ογδόντα ολόκληρα χρόνια, δηλαδή από την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα, επιχειρώντας να ξεμπλοκάρουν χιλιάδες ακίνητα και να απελευθερώσουν τους πολίτες από τον φόβο των κληρονομικών βαρών.
Τα βασικά σημεία και τη φιλοσοφία των αλλαγών ανέλυσε διεξοδικά, μιλώντας στην ΑΝΑΤΟΛΗ ο δικηγόρος και εκπρόσωπος της Ένωσης Ιδιοκτητών Ακινήτων, Γιώργος Αράπογλου, εστιάζοντας στις ρηξικέλευθες παρεμβάσεις που αφορούν τόσο την προστασία της ατομικής περιουσίας όσο και την αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας στην Κρήτη και σε ολόκληρη τη χώρα.
Προστασία της ατομικής περιουσίας και τέλος στις αποποιήσεις
Η πλέον καθοριστική διάταξη αφορά τον τρόπο με τον οποίο ευθύνονται πλέον οι κληρονόμοι για τα χρέη της κληρονομιάς. Μέχρι σήμερα, όποιος αποδεχόταν μια κληρονομιά καθίστατο υπεύθυνος για τα βάρη της όχι μόνο με τα περιουσιακά στοιχεία που κληρονομούσε, αλλά και με ολόκληρη την προσωπική του περιουσία. Η σκληρή αυτή πραγματικότητα, σε συνδυασμό με την ασφυκτική προθεσμία των τεσσάρων μηνών από τον θάνατο ή τη δημοσίευση της διαθήκης, οδηγούσε χιλιάδες κληρονόμους στην «ασφαλή», αλλά καταστροφική λύση της αποποίησης.
Με το νέο καθεστώς, εισάγαγεται μια μορφή αυτοδίκαιου περιορισμού της ευθύνης: ο κληρονόμος ευθύνεται για τα χρέη της κληρονομιάς αποκλειστικά και μόνο μέχρι το ύψος του ενεργητικού της κληρονομιαίας περιουσίας. Οι δανειστές και όσοι έχουν απαιτήσεις δεν έχουν πλέον κανένα δικαίωμα να στραφούν κατά της ατομικής περιουσίας του κληρονόμου, να δεσμεύσουν προσωπικούς τραπεζικούς λογαριασμούς ή να εγγράψουν προσημειώσεις και κατασχέσεις στα δικά του ακίνητα.
Όπως εξήγησε χαρακτηριστικά ο κ. Αραμπούλογλου, εάν κάποιος κληρονομήσει ένα ακίνητο που φέρει βάρη, κινδυνεύει αποκλειστικά το συγκεκριμένο ακίνητο και σε καμία περίπτωση τα υπόλοιπα περιουσιακά στοιχεία του πολίτη. Η ρύθμιση αυτή ουσιαστικά γενικεύει και απλοποιεί όσα ίσχυαν με το περίπλοκο καθεστώς της αποδοχής με το ευεργέτημα της απογραφής.
«Ανάσα» για την κτηματαγορά και το Δημόσιο
Η μεταρρύθμιση αυτή έρχεται να δώσει άμεση διέξοδο σε ένα οξύ κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα που γιγαντώθηκε μετά το 2011. Με την αύξηση του κόστους ζωής και των φορολογικών επιβαρύνσεων, οι αποποιήσεις σημείωναν κατακόρυφη άνοδο. Για παράδειγμα στο Ηράκλειο, τα στοιχεία κατέγραφαν ετήσιες αυξήσεις της τάξεως του 10% έως 15%.
Το φαινόμενο αυτό δημιουργούσε αλλεπάλληλες εμπλοκές: μετά από διαδοχικές αποποιήσεις συγγενών, τα ακίνητα κατέληγαν στον τελικό αποδέκτη, το ελληνικό Δημόσιο. Το κράτος, ωστόσο, στερούμενο μηχανισμών άμεσης καταγραφής και διαχείρισης, αδυνατούσε να αξιοποιήσει αυτόν τον τεράστιο όγκο περιουσίας. Αποτέλεσμα ήταν χιλιάδες ακίνητα να μένουν εγκαταλελειμμένα και αναξιοποίητα, εκτός αγοράς, στερώντας πόρους από την οικονομία και επιτείνοντας τη στεγαστική κρίση. Με τις νέες ρυθμίσεις δίνεται ισχυρό κίνητρο στους πολίτες να αποδέχονται τις περιουσίες, ώστε να καταστούν άμεσα διαθέσιμες προς πώληση ή ενοικίαση.
Κληρονομικές συμβάσεις, νόμιμη μοίρα και δικαιώματα συντρόφων
Εξίσου βαθιές τομές επέρχονται και στη λειτουργία των διαθηκών και των μεταβιβάσεων.
Συγκεκριμένα για τις κληρονομικές συμβάσεις θεσπίζεται για πρώτη φορά η δυνατότητα συμφωνιών εν ζωή, ώστε ο διαθέτης να ρυθμίζει έγκαιρα και με απόλυτη σαφήνεια πώς θα περιέλθουν τα περιουσιακά του στοιχεία στους κληρονόμους του μετά θάνατον.
– Νόμιμη μοίρα σε χρήμα. Η νόμιμη μοίρα αποτιμάται πλέον σε χρηματική αξία και δεν παρέχεται ως ποσοστό εξ αδιαιρέτου επί των ακινήτων. Με τον τρόπο αυτό μπαίνει τέλος στον κατακερματισμό των ακινήτων σε αμέτρητα ποσοστά συνιδιοκτησίας, που καθιστούσαν αδύνατη οποιαδήποτε εκμετάλλευση και τροφοδοτούσαν πολυετείς δικαστικές διαμάχες.
– Επιζών σύζυγος και σύντροφοι ζωής. Σύμφωνα με τα όσα ισχύουν πλέον ενισχύεται ουσιαστικά η θέση του επιζώντος συζύγου, καθώς σε περίπτωση ύπαρξης ενός τέκνου το κληρονομικό του μερίδιο αυξάνεται στο 1/3 (από 1/4 που ίσχυε). Παράλληλα, αναγνωρίζονται για πρώτη φορά κληρονομικά δικαιώματα σε συντρόφους ζωής που δεν είχαν συνάψει γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης, αλλά αποδεδειγμένα συμβίωναν και φρόντιζαν τον κληρονομούμενο.
Μένει πλέον να αποδειχθεί στην πράξη πώς θα λειτουργήσουν τα νέα εργαλεία, τα οποία πάντως θέτουν τις βάσεις για να ξεκολλήσει η ιδιωτική περιουσία από έναν πολυετή γραφειοκρατικό και δικαστικό βάλτο.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
