Όλα τα στατιστικά στοιχεία αναδεικνύουν την εντυπωσιακή άνοδο των αριθμών στον κρητικό τουρισμό, με την απασχόληση να καταγράφει αύξηση 2% και τη στροφή προς την πλήρη εργασία να φαίνεται κυρίαρχη. Ωστόσο, η πραγματικότητα που βιώνουν οι επιχειρηματίες στο νησί και η «ακτινογραφία» της ετήσιας έκθεσης του ΙΝΣΕΤΕ αποκαλύπτουν μια άλλη, πιο σύνθετη πλευρά: την έντονη δυσκολία εύρεσης προσωπικού. Το ερώτημα που προκύπτει είναι αμείλικτο: Πώς γίνεται να έχουμε περισσότερους εργαζόμενους από ποτέ, αλλά ταυτόχρονα να καταγράφονται χιλιάδες κενές θέσεις;
Με βάση τα επίσημα στοιχεία ο αριθμός των απασχολούμενων στην Κρήτη (2024) ανήλθε σε 258.463 άτομα, καταγράφοντας αύξηση 2% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Ωστόσο, η πραγματική είδηση κρύβεται στον τύπο της εργασίας. Παρατηρείται μια εντυπωσιακή στροφή προς τη σταθερότητα: η πλήρης απασχόληση στο νησί αυξήθηκε κατά 4%, φτάνοντας τους 245.425 εργαζόμενους. Την ίδια στιγμή, η μερική απασχόληση κατέγραψε τη μεγαλύτερη μείωση σε ολόκληρη τη χώρα, με πτώση της τάξης του 30% (από 19.000 σε 13.000 εργαζόμενους).
Αυτή η μετατόπιση υποδηλώνει ότι οι επιχειρήσεις του κλάδου στην Κρήτη επιλέγουν πλέον να επενδύουν σε μόνιμο και πλήρως απασχολούμενο προσωπικό, γεγονός που ενισχύει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια στους εργαζόμενους. Κι αυτό είναι εντυπωσιακό, αλλά… δεν φτάνει!
Οι νέοι στην πρώτη γραμμή
Ένα από τα πλέον αξιοσημείωτα ευρήματα αφορά την ηλικιακή κατανομή των εργαζομένων. Η Κρήτη αναδεικνύεται σε «πρωταθλήτρια» στην απασχόληση των νέων, καθώς στην ηλικιακή ομάδα 15-24 ετών καταγράφηκε αύξηση 27% (από 14.000 σε 18.000 άτομα). Η δυναμική αυτή είναι η δεύτερη υψηλότερη πανελλαδικά, γεγονός που δείχνει ότι ο τουρισμός αποτελεί την κύρια πύλη εισόδου των νέων Κρητικών στην παραγωγική διαδικασία, προκαλώντας ανάσχεση στην τάση φυγής προς τα μεγάλα αστικά κέντρα ή το εξωτερικό.
Παράλληλα, η κατανομή ανά φύλο παραμένει ισορροπημένη, με τους άνδρες απασχολούμενους να φτάνουν τους 148.052 (+2%) και τις γυναίκες τις 110.411 (+2%), αποδεικνύοντας ότι ο τουριστικός τομέας προσφέρει ίσες ευκαιρίες εξέλιξης.
Η δραστική υποχώρηση της ανεργίας
Η άνθιση των τουριστικών μεγεθών είχε άμεσο αντίκτυπο στη μείωση της ανεργίας. Ο αριθμός των ανέργων στο νησί μειώθηκε κατά 20% μέσα σε ένα έτος, πέφτοντας από τις 31.000 στις 24.000. Το ποσοστό ανεργίας ως προς τον οικονομικά ενεργό πληθυσμό διαμορφώθηκε στο 9%, μια επίδοση που τοποθετεί την Κρήτη μεταξύ των πέντε Περιφερειών με τη χαμηλότερη ανεργία στην Ελλάδα. Είναι σαφές ότι η τουριστική δραστηριότητα λειτουργεί ως αποτελεσματικός μηχανισμός κοινωνικής ενσωμάτωσης.
Η παραδοχή του ελλείμματος
Η ίδια η έκθεση του ΙΝΣΕΤΕ αναγνωρίζει ρητά ότι «μετά την πανδημία Covid, καταγράφονται σημαντικές ελλείψεις θέσεων προσωπικού στον τουρισμό στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς». Δεν πρόκειται για μια υποκειμενική αίσθηση των ξενοδόχων της Κρήτης, αλλά για μια δομική πρόκληση που επηρεάζει τόσο τις βασικές ειδικότητες (καμαριέρες, σερβιτόρους), όσο και τις διοικητικές θέσεις. Το «έλλειμμα εργατικού δυναμικού» αναφέρεται μάλιστα από τον Πρόεδρο του ΙΝΣΕΤΕ ως ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα που απαιτούν άμεση αντιμετώπιση.
Το χάσμα των δεξιοτήτων και η εκπαίδευση
Ένας από τους βασικούς λόγους της δυστοκίας είναι η αναντιστοιχία ανάμεσα στις ανάγκες της αγοράς και το επίπεδο κατάρτισης. Σύμφωνα με τα στοιχεία, μόλις το 24% των εργαζομένων στα ξενοδοχειακά καταλύματα είναι απόφοιτοι τουριστικών σχολών. Η Ελλάδα κατατάσσεται γενικά χαμηλά στον τομέα των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού και στη διασύνδεση με την αγορά εργασίας. Αυτό σημαίνει ότι, ενώ υπάρχουν άνθρωποι που αναζητούν εργασία, συχνά δεν διαθέτουν την εξειδίκευση που απαιτεί ο σύγχρονος, ποιοτικός τουρισμός της Κρήτης. Η ανάγκη για επαγγελματική κατάρτιση είναι πλέον επιτακτική.
Ο παράγοντας της φορολογίας και του κόστους
Μια άλλη διάσταση που συχνά διαφεύγει της δημόσιας συζήτησης είναι η φορολογική πίεση που δέχονται οι επιχειρήσεις και περιορίζει τη δυνατότητά τους να προσφέρουν ακόμη πιο ανταγωνιστικούς μισθούς. Η υπερβάλλουσα φορολόγηση και το υψηλό μη μισθολογικό κόστος στην Ελλάδα (σχεδόν διπλάσιο από της Κύπρου) επιβαρύνουν τη λειτουργική κερδοφορία. Στην Ελλάδα, ο εργαζόμενος λαμβάνει τελικά το 63,5% του ποσού που κοστίζει στην επιχείρηση, έναντι 76,7% στην Κύπρο, γεγονός που καθιστά την εργασία στον κλάδο λιγότερο ελκυστική οικονομικά.
Στέγαση και συνθήκες: Τα «αγκάθια» της καθημερινότητας
Παρ’ όλο που η απασχόληση των νέων (15-24 ετών) στην Κρήτη εκτοξεύθηκε κατά 27%, οι προκλήσεις παραμένουν. Η έκθεση επισημαίνει τα «θέματα στέγασης» ως μια από τις μεγάλες προκλήσεις. Στην Κρήτη, η άνθηση της βραχυχρόνιας μίσθωσης έχει εκτινάξει τα ενοίκια, καθιστώντας απαγορευτική τη διαμονή των εποχικών εργαζομένων από άλλες περιοχές. Επιπλέον, η εντατικοποίηση της εργασίας λόγω των ελλείψεων δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: οι εργαζόμενοι πιέζονται περισσότερο, με αποτέλεσμα πολλοί να στρέφονται σε άλλους κλάδους αναζητώντας καλύτερη ποιότητα ζωής.
Είναι λοιπόν ξεκάθαρο πως η Κρήτη βρίσκεται μπροστά σε ένα σταυροδρόμι. Τα νούμερα της απασχόλησης ευημερούν, αλλά η αγορά εργασίας «νοσεί» από δομικές αδυναμίες. Η λύση δεν βρίσκεται μόνο στις προσλήψεις, αλλά στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων, στη μείωση των φορολογικών βαρών που θα επιτρέψει καλύτερες απολαβές και, πάνω απ’ όλα, στη διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης για τους ανθρώπους που αποτελούν το «πρόσωπο» της κρητικής φιλοξενίας.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
