Λίγο πριν την αποψινή εμφάνισή του στη Νεάπολη, ο σπουδαίος μουσικός και καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων μιλά για το ρεμπέτικο, τη νέα γενιά μουσικών, και τον λόγο που η μουσική εξακολουθεί να αποτελεί μια βαθιά ανθρώπινη πράξη
Το να είσαι καλός μουσικός είναι κάτι σημαντικό. Το να είσαι καλός μουσικός και παράλληλα άνθρωπος με κοινωνικές ευαισθησίες, ανησυχίες και ενσυναίσθηση είναι κάτι που μπορεί να θεωρηθεί και μιας μορφής παράσημο – γιατί ειδικά στις μέρες μας δεν είναι κάτι συνηθισμένο ή προφανές. Στη χώρα μας δεν συναντάς και τόσο συχνά καλλιτέχνες που πέρα από το να παίζουν καλή κιθάρα και να έχουν μια ωραία φωνή, μπορούν και να εκφράζουν το ρεύμα της εποχής. Να λαμβάνουν τον παλμό της κοινωνίας και να τον κάνουν στίχους, νότες και τραγούδια. Ο Δημήτρης Μυστακίδης ανήκει σε αυτή την κατηγορία των καλλιτεχνών. Τραγουδά, παίζει, διδάσκει. Και, κυρίως, μιλά. Όχι επειδή πρέπει, αλλά επειδή το νιώθει. Με περισσότερες, άλλωστε, από τρεις δεκαετίες μουσικής διαδρομής στην πλάτη, ο Θεσσαλονικιός κιθαρίστας, τραγουδοποιός και τραγουδιστής αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μορφές του σύγχρονου λαϊκού τραγουδιού. Παράλληλα, ως καθηγητής στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων υπηρετεί εδώ και χρόνια τη λαϊκή κιθάρα και το ρεμπέτικο τόσο στη σκηνή, όσο και στην πανεπιστημιακή διδασκαλία.
Λίγες ώρες πριν από την αποψινή του εμφάνιση στο Φεστιβάλ Πλατείας στη Νεάπολη, μίλησε στην ΑΝΑΤΟΛΗ για τη διαχρονικότητα του ρεμπέτικου, τη νέα γενιά μουσικών, τις προκλήσεις που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη, το κοινωνικό αποτύπωμα του τραγουδιού «Μίλα». Αλλά και για την παράσταση «Αμέρικα», που μέσα από την ιστορία της ελληνικής μετανάστευσης υπενθυμίζει πως οι ρόλοι του θύτη και του θύματος στην Ιστορία μπορούν εύκολα να αντιστραφούν. Αναλυτικά η συνέντευξη:
ΑΝΑΤΟΛΗ: Συμπληρώνετε πλέον περισσότερα από τριάντα χρόνια δημιουργικής πορείας. Τι είναι αυτό που σας κρατά ακόμη δημιουργικό;
Δημήτρης Μυστακίδης (Δ.Μ.): Νομίζω ότι είναι η φύση αυτής της «δουλειάς», αν μπορεί κανείς να τη χαρακτηρίσει δουλειά. Για μένα είναι η ίδια μου η ζωή. Όταν η μουσική σε έχει επιλέξει -γιατί πιστεύω ότι εκείνη επιλέγει εμάς- δεν μπορείς να κάνεις κάτι άλλο από το να δημιουργείς. Το να το αντιμετωπίσεις διαφορετικά θα ήταν πολύ επώδυνο.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Το ρεμπέτικο είναι κάτι με το οποίο έχετε μια πολύ ιδιαίτερη σχέση. Τα τελευταία χρόνια πολλοί μιλούν για μια νέα άνθηση ή αναβίωσή του. Συμφωνείτε;
Δ.Μ.: Δεν νομίζω ότι έφυγε ποτέ για να χρειάζεται αναβίωση. Αυτή τη στιγμή ίσως βρίσκεται λίγο στα κάτω του, γιατί το ενδιαφέρον έχει στραφεί περισσότερο στο νεοπαραδοσιακό, στα αστικά πανηγύρια. Όμως το ρεμπέτικο δεν έχασε ποτέ τη δυναμική του. Από τη δεύτερη αναβίωση, τη δεκαετία του ’80 και μετά, δεν χρειάστηκε ξανά να μιλήσουμε για αναβίωση. Παραμένει ζωντανό μέχρι σήμερα.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Το ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγούδι εξακολουθούν να εκφράζουν την κοινωνία όπως παλιά;
Δ.Μ.: Ακόμη περισσότερο. Μετά την οικονομική κρίση και όλα όσα πέρασε ο κόσμος τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, ιδιαίτερα οι νέοι άνθρωποι αναζητούν αληθινές αξίες. Και το ρεμπέτικο, το λαϊκό, αλλά και το παραδοσιακό τραγούδι είναι πραγματικά αληθινές αξίες. Γι’ αυτό υπάρχει συνεχώς προσέλευση νέων ανθρώπων σε αυτές τις μουσικές.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Τι θα λέγατε σε έναν νέο που θέλει να γίνει μουσικός;
Δ.Μ.: Θα του έλεγα αυτό που λέω και στα παιδιά μου: τα όνειρα είναι για να τα κυνηγάμε. Ό,τι αγαπάει πραγματικά κάποιος πρέπει να το κυνηγήσει μέχρι τέλους. Αν κάποιος θέλει να γίνει μουσικός, θα γίνει μουσικός. Το αν θα το κάνει επαγγελματικά ή ερασιτεχνικά είναι άλλο θέμα, γιατί δυστυχώς οι συνθήκες στην Ελλάδα δεν ευνοούν πλέον τους επαγγελματίες μουσικούς. Οι δυνατότητες να ζήσει κανείς αποκλειστικά από τη μουσική είναι ολοένα και λιγότερες. Οι χώροι όπου μπορεί ένας μουσικός να παρουσιάσει ζωντανά τη δουλειά του μειώνονται συνεχώς. Κι όταν ο μουσικός δεν παίζει μπροστά σε κοινό, όταν δεν έχει αυτή την επαφή, σιγά-σιγά πεθαίνει καλλιτεχνικά.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Ζούμε πλέον στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Το AI μπορεί να γράψει ακόμη και τραγούδια. Πιστεύετε ότι μπορεί κάποτε να αντικαταστήσει τον δημιουργό;
Δ.Μ.: Όχι. Η δημιουργία είναι πρώτα απ’ όλα προσωπική ανάγκη. Αν βάλεις κάποιον άλλον να δημιουργήσει για σένα, δεν υπάρχει χαρά. Χάνει το νόημά της. Αν θέλεις να πουλήσεις κάτι ψεύτικο, που δεν το έχεις φτιάξει εσύ, είναι άλλο θέμα. Ευτυχώς υπάρχει κάτι που δεν μπορεί να αντικαταστήσει: η ζωντανή επαφή με το κοινό. Για να σε ακούσει πραγματικά ο κόσμος, πρέπει να ανέβεις στη σκηνή. Εκεί κρίνεται ο μουσικός.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Βρίσκεστε στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων από το 2001. Τι βλέπετε να έχει αλλάξει στους νέους μουσικούς μέσα σε αυτά τα χρόνια;
Δ.Μ.: Έχουν αλλάξει πάρα πολλά. Οι νέοι μουσικοί σήμερα έχουν πολύ μεγαλύτερη αισθητική αντίληψη για τη μουσική που ακούν και αγαπούν. Γνωρίζουν το αντικείμενό τους πολύ βαθύτερα απ’ ό,τι παλαιότερα και είναι πολύ καλύτεροι τεχνικά, γιατί πλέον υπάρχουν πολλοί περισσότεροι τρόποι μάθησης. Υπάρχουν πανεπιστήμια, σχολές, σεμινάρια, διαδικτυακή εκπαίδευση. Η μουσική εκπαίδευση έχει προχωρήσει πολύ. Όταν συνδυάζονται η τεχνική, η γνώση και η αισθητική, μόνο καλύτερα μπορεί να πάει η μουσική.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Είναι τελικά σημαντικό να διδάσκεται η λαϊκή μουσική σε πανεπιστημιακό επίπεδο ή μεταδίδεται κυρίως μέσα από το βίωμα;
Δ.Μ.: Είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Για να παίζεις μουσική και να εκφράζεσαι μέσα από αυτήν, δεν χρειάζεται να πας στο πανεπιστήμιο. Αν όμως θέλεις να ενταχθείς στην εκπαίδευση ή να ασχοληθείς σε πιο ολοκληρωμένο επίπεδο, χρειάζεσαι και άλλες γνώσεις: παιδαγωγικές, αισθητικές, θεωρητικές. Το πανεπιστήμιο δεν είναι για να σε κάνει καλύτερο μουσικό. Είναι για να σε κάνει καλύτερο καλλιτέχνη συνολικά, πιο ολοκληρωμένο άνθρωπο.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Για το τραγούδι «Μίλα». Ήσασταν από τους λίγους καλλιτέχνες που τα τελευταία χρόνια πήραν τόσο ξεκάθαρη θέση μέσα από τη μουσική τους. Πιστεύετε ότι οι καλλιτέχνες έχουν ευθύνη να παίρνουν θέση στα κοινωνικά ζητήματα;
Δ.Μ.: Καμία υποχρέωση δεν έχουν. Αν κάποιος έχει αυτή την ανάγκη, θα το κάνει. Αν δεν την έχει, δεν του το επιβάλλει κανείς. Δεν σημαίνει ότι, επειδή ένας καλλιτέχνης κρατάει ένα μικρόφωνο, πρέπει να βγαίνει και να εκφράζει άποψη για τα πάντα. Στη δική μου περίπτωση ήταν μια προσωπική ανάγκη. Δεν ήταν κάτι που ένιωσα ότι όφειλα να κάνω και δεν πιστεύω ότι οι συνάδελφοί μου έχουν υποχρέωση να κάνουν το ίδιο.
Στη Νεάπολη
ΑΝΑΤΟΛΗ: Απόψε εμφανίζεστε στη Νεάπολη. Έχετε ξαναπαίξει εδώ. Τι σημαίνει για εσάς να έρχεστε στην Κρήτη, έναν τόπο με τόσο ισχυρή μουσική παράδοση;
Δ.Μ.: Στην Κρήτη έρχομαι πάρα πολλά χρόνια, από το 1993. Από τότε που ξεκίνησαν οι εμφανίσεις μου εδώ γνώρισα πάρα πολύ κόσμο και απέκτησα φίλους. Δεν έρχομαι απλώς για να παίξω μουσική. Έρχομαι για να συναντήσω ανθρώπους που αγαπώ. Κάθε φορά που βρίσκομαι στην Κρήτη, περνάω υπέροχα. Είναι πάντα μια πολύ θετική εμπειρία.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Τι θα παρακολουθήσει το κοινό στην αποψινή σας συναυλία στο Φεστιβάλ Πλατείας;
Δ.Μ.: Θα παρουσιάσουμε την παράσταση «Αμέρικα». Πρόκειται για μια οπτικοακουστική παράσταση, με προβολές βίντεο, που αφηγείται την ιστορία της ελληνικής μετανάστευσης στην Αμερική. Είναι μια δουλειά που δημιούργησα το 2017, την περίοδο που υπήρχε η μεγάλη προσφυγική ροή προς την Ελλάδα. Έβλεπα τον τρόπο με τον οποίο πολλοί συμπατριώτες μας αντιμετώπιζαν τους ανθρώπους που έφταναν κυνηγημένοι στη χώρα μας και θέλησα να υπενθυμίσω κάτι πολύ απλό: πριν από εκατό χρόνια ήμασταν εμείς στη θέση τους. Γι’ αυτό πιστεύω ότι δεν πρέπει τόσο εύκολα να κρίνουμε ή να συμπεριφερόμαστε απάνθρωπα. Οι ρόλοι στην Ιστορία αλλάζουν πολύ εύκολα. Αυτός που σήμερα είναι θύτης, αύριο μπορεί να βρεθεί στη θέση του θύματος.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Το λέτε αυτό σε μια περίοδο που το προσφυγικό βρίσκεται ξανά στην επικαιρότητα και βλέπουμε συχνά να αναπτύσσεται ένα εχθρικό κλίμα απέναντι σε αυτούς τους ανθρώπους.
Δ.Μ.: Δυστυχώς υπάρχει ένας πολύ έντονος μισανθρωπισμός. Δεν μπορεί να φταίνε οι άνθρωποι που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τον τόπο τους. Είναι μια γενικότερη στάση που βλέπουμε να εξαπλώνεται.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Πιστεύετε ότι η τέχνη μπορεί να αποτελέσει ένα αντίδοτο σε αυτόν τον μισανθρωπισμό;
Δ.Μ.: Δεν ξέρω αν μπορεί να είναι φάρμακο, αλλά σίγουρα μπορεί να βοηθήσει. Και δεν αναφέρομαι μόνο στη δική μας μουσική. Όσο ερχόμαστε σε επαφή με άλλες μουσικές και άλλους πολιτισμούς, γινόμαστε πιο δεκτικοί απέναντι και στον ίδιο τον πολιτισμό τους, αλλά και στους ανθρώπους που τον εκπροσωπούν. Γι’ αυτό είμαι υπέρ των διεθνών συνεργασιών. Είναι ένα σπουδαίο εργαλείο για να γνωρίσεις τον άλλον, να καταλάβεις τον τρόπο που σκέφτεται και τελικά να ξεπεράσεις τους φόβους και τις προκαταλήψεις σου. Ο κάθε αδύναμος ή ο κατατρεγμένος άνθρωπος είναι εκφράσεις του ίδιου μισανθρωπισμού. Ο πρόσφυγας, ο αδύναμος, ο άνθρωπος που βρίσκεται σε δύσκολη θέση γίνονται πολύ εύκολα στόχος.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Γιατί πιστεύετε ότι αυτό το φαινόμενο έχει ενταθεί τόσο πολύ τα τελευταία χρόνια;
Δ.Μ.: Νομίζω ότι είναι συνδυασμός δύο πραγμάτων. Το πρώτο είναι η διαρκής φτωχοποίηση της κοινωνίας. Μπορεί οι αριθμοί να δείχνουν ανάπτυξη, όμως ταυτόχρονα αυξάνονται οι ανάγκες, οι τιμές και η οικονομική πίεση που βιώνει ο κόσμος. Όταν οι άνθρωποι πιέζονται τόσο πολύ, αναζητούν εύκολες απαντήσεις και εύκολους ενόχους. Έτσι στρέφονται προς το σκοτάδι και τη μισαλλοδοξία. Αυτό είναι κάτι που το βλέπουμε όλο και περισσότερο γύρω μας.
ΝΙΚΟΣ ΣΓΟΥΡΟΣ
