Το ερχόμενο φθινόπωρο, κατά πάσα πιθανότητα, θα ξεκινήσει νέα φάση ανασκαφής στον αρχαιολογικό χώρο της Καμάρας, απέναντι από τον ΟΤΕ, στο κέντρο της πόλεως του Αγίου Νικολάου. Έτσι εκτιμούν οι αρμόδιοι παράγοντες της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λασιθίου, εξηγώντας ότι η νέα ανασκαφική φάση στον μοναδικό αρχαιολογικό χώρο που μαρτυρεί για την ύπαρξη της προγόνου πόλεως του Αγίου Νικολάου, θα υλοποιηθεί με χρηματοδότηση του Δήμου Αγίου Νικολάου, στο πλαίσιο της νέας προγραμματικής σύμβασης που συνυπέγραψαν οι δύο φορείς, προϋπολογισμού 200.000 ευρώ.
Το μεγαλύτερο αντικείμενο της σύμβασης θα αφορά, όπως είναι φυσικό, την ανασκαφή στον πολύ σημαντικό χώρο της Καμάρας και ένα μικρό, την ολοκλήρωση της σωστικής ανασκαφής σε τμήμα του αρχαίου νεκροταφείου της Καμάρας, στο Σταυρό, όπου προηγούμενα χρόνια έχουν εντοπιστεί συστάδες αρχαίων τάφων και απομένει τμήμα θαμμένο κάτω από υπάρχοντα δρόμο, που πρέπει να ανασκαφεί.
Η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λασιθίου Χρύσα Σοφιανού και η αρχαιολόγος Βάσω Ζωγραφάκη θα συνδιευθύνουν τις ανασκαφικές εργασίες. Όπως είπαν στην ΑΝΑΤΟΛΗ και το δημοσιογράφο Νίκο Τραντά, περιμένουν το πράσινο φως για να προχωρήσουν στην προκήρυξη πρόσληψης του επιστημονικού και βοηθητικού προσωπικού που απαιτεί η ανασκαφή. Πρώτα απ’ όλα το ΥΠ.ΠΟ.Α. θα πρέπει να εγκρίνει την «αυτεπιστασία» του έργου από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λασιθίου και αμέσως μετά θα γίνει η σχετική προκήρυξη γα το προσωπικό. Αυτό δεν θα αργήσει, αλλά στη συνέχεια η Εφορεία Αρχαιοτήτων θα πρέπει να περιμένει για την υπογραφή Κοινής Υπουργικής Απόφασης που θα δίνει τη δυνατότητα της πρόσληψης του απαιτούμενου προσωπικού και αυτή αφορά αντίστοιχες προγραμματικές συμβάσεις, για όλη την Ελλάδα.
Η κ. Ζωγραφάκη επεσήμανε ότι η ανασκαφή στον αρχαιολογικό χώρο της Καμάρας θα είναι συνεχής και όχι διακεκομμένη σε διαδοχικές ανασκαφικές περιόδους μικρής διάρκειας η καθεμιά. Το προσωπικό θα προσληφθεί για αρκετούς μήνες, γιατί στόχος είναι να ανασκαφεί ολόκληρη η έκταση του ακινήτου. Στην προηγούμενη φάση η αρχαιολογική έρευνα ήταν «δοκιμαστικού» χαρακτήρα για να επιβεβαιωθεί η ύπαρξη αρχαίων στο χώρο. Στο κέντρο περίπου του οικοπέδου διακρίνεται μια πιο βαθιά, «σωστικού» χαρακτήρα έρευνα, όπου εντοπίστηκε το αίθριο ενός κτιρίου. Όλη η υπόλοιπη έκταση είχε χωριστεί σε τμήματα 5μ.Χ 5μ. και σε κάθε τετράγωνο είχε ανασκαφεί ένα πολύ μικρό τμήμα του, διενεργώντας μια τομή, προς επιβεβαίωση ύπαρξης αρχαίων λειψάνων. «Με τη νέα ανασκαφική φάση πάμε πλέον να το ανασκάψουμε ολόκληρο, ξεκινώντας από το μηδέν. Μέχρι σήμερα εκείνο που έχουμε κάνει στο ακίνητο είναι δοκιμαστικές τομές και σε όλα τα τετράγωνα στα οποία είχε χωριστεί, έχει φανεί ότι υπάρχουν αρχαιότητες, σε όλη την έκταση του οικοπέδου. Σήμερα είναι εμφανής η ύπαρξη αρχαιοτήτων. Πριν σκάψουμε δεν φαινόταν απολύτως τίποτα» , είπε χαρακτηριστικά η κ. Ζωγραφάκη.
Αναφερόμενη στο μικρό τμήμα του οικοπέδου στη ΒΔ γωνία της έκτασης, εξήγησε ότι αυτό δεν ανήκει στην συνιδιοκτησία της υπόλοιπης έκτασης (απ’ ό,τι γνωρίζουμε, ανήκει στο Πανεπιστήμιο Κρήτης). Η Εφορεία, εκτιμώντας από την έρευνα ότι οι θαμμένες αρχαιότητες προεκτείνονται και κάτω από το κομμάτι αυτό το οποίο είναι καλυμμένο με τσιμεντένια ταράτσα, έχει ζητήσει εδώ και πολλά χρόνια την απαλλοτρίωση της συνολικής έκτασης, μη εξαιρουμένου και του κομματιού αυτού.
Η απαλλοτρίωση του οικοπέδου
Στην ερώτησή μας, γιατί μέχρι σήμερα δεν υπάρχει απόφαση του ΥΠ.ΠΟ.Α. για την απαλλοτρίωση ή αποδέσμευση της έκτασης αυτής, η κ. Ζωγραφάκη εξήγησε ότι οι υποθέσεις που αφορούν απαλλοτριώσεις αρχαιολογικών χώρων καθυστερούν και αυτό είναι συνηθισμένο φαινόμενο γιατί, όπως είπε, παίρνουν τη σειρά τους και εκκρεμούν πολλές ανάλογες προτάσεις απαλλοτρίωσης, γιατί για να εγκριθεί κάτι τέτοιο απαιτείται πλήρης και ολοκληρωμένη αρχαιολογική τεκμηρίωση, προκειμένου να πειστεί το κράτος ότι πράγματι αξίζει τον κόπο και το οικονομικό κόστος για να περιέλθει στην κατοχή του ελληνικού δημοσίου.
«Απαιτείται πλήρης αρχαιολογική τεκμηρίωση, που μπορεί να εξασφαλιστεί μόνο με ολοκληρωμένη αρχαιολογική ανασκαφή και μελέτη των ευρημάτων. Γιατί, κατά τα άλλα και μόνο από τα υπάρχοντα ευρήματα, είναι σίγουρο ότι αξίζει να διατηρηθεί. Βεβαίως, όταν ολοκληρωθεί η ανασκαφή και το δούμε ολόκληρο στο φως, αυτό θα φαίνεται πεντακάθαρα πλέον. Τώρα, το μόνο που φαίνεται είναι το αίθριο στο κέντρο, γιατί το αντίστοιχο τετράγωνο που το περιείχε ανασκάφτηκε περισσότερο και με πρώτη εκτίμηση, θα μπορούσε να είναι μια μεγάλη, σημαντική ιδιωτική οικία. Όταν ανασκαφεί πλήρως, θα μπορέσουμε να πούμε με βεβαιότητα. Σίγουρα έχουμε εντοπίσει τμήμα σημαντικού δημόσιου κτιρίου, προς την βόρεια πλευρά με ιδιαίτερα επιμελημένη τοιχοποιία με λίθινους δόμους, το οποίο συνεχίζει κάτω από τα θεμέλια σύγχρονης οικοδομής».
Η κ. Ζωγραφάκη εξήγησε ότι η ανασκαφή που θα γίνει θα φέρει πλήρως στο φως την τελευταία οικοδομική φάση του συγκεκριμένου τμήματος της αρχαίας Καμάρας, που σίγουρα περιέχει σημαντικά κτίσματα, γιατί το τμήμα αυτό ήταν στο κέντρο της αρχαίας πόλεως. Η φάση αυτή είναι της ρωμαϊκής περιόδου και τοποθετείται στο 2ο μ.Χ. αιώνα – μια περίοδο κατά βάση καλή για την αρχαία Καμάρα. Η διατηρηθείσα ρωμαϊκή φάση μπορεί να εκτείνεται χρονικά, νωρίτερα ή και αργότερα του 2ου αιώνα, που θα αποδειχθεί από τη μελέτη των ευρημάτων μιας βαθύτερης και πιο συστηματικής μελέτης των ευρημάτων της αρχαιολογικής σκαπάνης. Εντυπωσιακή είναι η πληροφορία που έχουν από την προηγούμενη ανασκαφική φάση που δείχνουν ότι υπήρξε καταστροφή από πυρκαϊά. Κάποιοι κίονες που εντοπίστηκαν δείχνουν σημάδια καταστροφής από θερμική θραύση..! Δεν αποκλείεται η πυρκαϊά να ακολούθησε κάποιο σεισμό, εξήγησε η κ. Ζωγραφάκη.
Η φάση αυτή θα είναι και εκείνη που θα διατηρηθεί και θα είναι ορατή στους επισκέπτες. Μόνο στην ΒΑ γωνία διασώζονται ίχνη της φάσης που αποδίδεται στην ελληνιστική περίοδο, με βάση κάποια ευρήματα (κεραμικά θραύσματα) τα οποία εντοπίστηκαν στην προηγούμενη διερευνητική ανασκαφική διαδικασία. Εκτιμάται ότι αφορούσε ένα ανοιχτό χώρο της αρχαίας πόλης με μακρά χρονική χρήση που έφτανε ως την τελευταία οικοδομική φάση της. Μικρές τομές μπορεί να γίνουν σε σημεία που δεν θα υπάρχουν αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, ώστε να μην προκληθεί ζημιά σε αυτά, για να διαπιστωθεί τι μπορεί να υπάρχει βαθύτερα. Αν δηλαδή υπάρχουν τεκμήρια για προηγηθείσα χρονικά οικοδομική φάση. Σίγουρα, όμως, δεν θα καταστραφεί το νεώτερο κομμάτι για να εντοπίσουν παλαιότερο, εξήγησε η αρχαιολόγος.
Κλείνοντας τόνισε ότι «εκείνα που θα βρεθούν με τη νέα ανασκαφή στην Καμάρα θα έχουν μεγάλο ενδιαφέρον κατ’ αρχήν ως αρχιτεκτονικά κατάλοιπα», γιατί είναι ήδη γνωστά τα σημαντικά και εντυπωσιακά κτίρια που υπάρχουν στο χώρο.
