Την Πέμπτη 7 Σεπτεμβρίου τελέστηκε ο εσπερινός και η λιτάνευση εικόνας Παναγίας Λιθινών.
Σήμερα εορτάζουμε την γέννηση της αειπαρθένου Θεοτόκου Μαρίας, του άνθους «εκ της ρίζης Ιεσσαί». Εορτάζουμε «παγκοσμίου ευφροσύνης γενέθλιον και το προοίμιο του μυστηρίου του Χριστού» (Ανδρέας Κρήτης). Είναι η κορύφωση, η ολοκλήρωση της παλαιοδιαθηκικής παιδαγωγικής προετοιμασίας της ανθρωπότητος για την υποδοχή του σαρκωθέντος Υιού και Λόγου του Θεού. Η Θεοτόκος είναι το μεταίχμιο Παλαιάς και Καινής Διαθήκης. Μετά την τρίτη Οικουμενική Σύνοδο, αποφασίστηκε να εορτάζονται οι Θεομητορικές εορτές σε διαφορετικό χρόνο. Μέχρι τότε η Θεοτόκος ετιμάτο κατά την εορτή της Υπαπαντής. Από τα τέλη του ε΄αιώνα ορίστηκε ο εορτασμός του Γενεθλίου της Θεοτόκου κατά την 8η Σεπτεμβρίου. Το περιεχόμενο της εορτής περιελήφθη στους Συναξαριστές. ΛΙΘΙΝΕΣ Οι Λιθίνες είναι χωριό του δήμου Σητείας στην ανατολική Κρήτη στο νομό Λασιθίου. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011, έχει 322 κατοίκους. Βρίσκεται 25 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Σητείας σε υψόμετρο 275 μέτρων. Το χωριό θεωρείται ότι πήρε το όνομά του από την οικογένεια Λιτίνο, την οποία εγκατέστησαν οι Βυζαντινοί κατά τη διάρκεια της δεύτερης βυζαντινής εποχής, είτε ο Νικηφόρος Φωκάς μετά το 961, μετά την απελευθέρωση της Κρήτης από τους Σαρακηνούς, είτε ο Αλέξιος Κομνηνός το 1181, όταν μοίρασε τη Κρήτη σε 12 οικογένειες. Από την άλλη, ο Στέργιος Σπανάκης αναφέρει ότι πρόκειται για αρχαίο ελληνικό τοπωνύμιο, το οποίο σώζεται αλώβητο. Στη μέση του χωριού υπήρχε τριώροφος Βενετσιάνικος πύργος, που έκτισαν οι Ενετοί για να εξασφαλίσουν την επικυριαρχία τους στην περιοχή. Θεωρείται ότι ο πύργος ανήκε στην φεουδαρχική οικογένεια του Φραγκίσκου Βλάχου, καθώς οικόσημο των Βλάχων σώζεται πάνω σε τάφο στον Άγιο Αθανάσιο (κοντά στο χωριό). Όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν την επαρχία Σητείας, βρήκαν τον πύργο σε εξαιρετική κατάσταση και τον χρησιμοποίησαν αμέσως για την επίβλεψη της περιοχής , ο πύργος καταστράφηκε ολοσχερώς από πυρκαγιά το1828. Ο ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΩΝ ΛΙΘΙΝΩΝ Ο Ναός της Παναγίας των Λιθινών ανάγεται στην εποχή μετά την απελευθέρωση της Κρήτης από τον Νικηφόρο Φωκά το 961 από το ζυγό των Σαρακηνών, ενώ οι τοιχογραφίες στον 13-14ο αιώνα καί αντιπροσωπεύουν τη μέση καλλιτεχνική στάθμη της Κρητικής Τέχνης της περιόδου. Στο τέμπλο του ξεχωρίζει ή Ιερά Εικόνα της «Παναγίας των Λιθινών» του 12 ου αιώνα , πλαισιωμένη με αναρίθμητα αφιερώματα, διότι είναι πολύ θαυματουργή, και είναι αντικείμενο ευλάβειας για τους πιστούς της ευρύτερης περιοχής του Νομού Λασιθίου. Στον Ναό φυλάσσονται σημαντικές φορητές εικόνες, μεταξύ των οποίων και η θαυματουργός εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας διαστάσεων 103 Χ 67 εκ. η οποία χρονολογείται το δεύτερο μισό του 14ου αιώνα και συντηρήθηκε το 1995 και αποκαλύφθηκε κάτω από νεότερη επιζωγράφιση του 1714. Στον μονόχωρο ναό της Παναγίας, στο μέσο του οικισμού, προστέθηκε κατά την δεκαετία του 1950 στη νότια πλευρά του ένας δίκλιτος ναός. Ο τοιχογραφικός διάκοσμος του παλαιού κλίτους, του 14ου αι., φέρει σκηνές από τον χριστολογικό και θεομητορικό κύκλο με τη σκηνή της Δευτέρας Παρουσίας να καταλαμβάνει όλο τον δυτικό τοίχο. Οι παραστάσεις του Χριστού στον νότιο τοίχο και της Παναγίας Βρεφοκρατούσας στον βόρειο, δίπλα στο τέμπλο, ενέχουν θέση προσκυνηματικών εικόνων. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το δάπεδο του ναού από εξαγωνικά ασβεστολιθικά πλακίδια που χρονολογούνται στην ενετική περίοδο, καθώς και η σειρά εφυαλωμένων πινακίων στην εξωτερική πλευρά του νότιου τοίχου. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού φέρει αξιόλογες εικόνες, ανάμεσα στις οποίες ξεχωρίζουν η Παναγία Βρεφοκρατούσα του β΄ μισού του 14ου αι., η οποία τιμάται ως θαυματουργή, καθώς και οι εικόνες του δρακοντοκτόνου αγίου Γεωργίου και της Σταύρωσης του 15ου αι.
Θ. ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ
