Εντυπωσίασε το πρωτοσέλιδο άρθρο της ΑΝΑΤΟΛΗΣ, σχετικά με την ύπαρξη απολιθωμένου νάνου-μαμούθ στην παράκτια ζώνη της πόλεως του Αγίου Νικολάου. Η αποκάλυψη που έκανε, μέσω της ΑΝΑΤΟΛΗΣ, ο ομότιμος Καθηγητής στον Τομέα Ιστορικής Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Γιώργος Αναστασάκης για τον παλαιοντολογικό θησαυρό που κρύβει η περιοχή μας, συνοδεύτηκε με την πρότασή του για δημιουργία Μουσείου Φυσικής Ιστορίας στον Άγιο Νικόλαο, κάτι που θα πρέπει να απασχολήσει τους διοικούντες το Δήμο και την Αντιπεριφέρεια.
Οφείλουν να αναλάβουν εκείνες τις πρωτοβουλίες, μέσα από ένα ρεαλιστικό προγραμματισμό, αυτός ο παλαιοντολογικός πλούτος που περιγράφει σήμερα ο καθηγητής, να έρθει συστηματικά στο φως, χορηγώντας τα αναγκαία κονδύλια, με προγραμματικές συμβάσεις με το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Επιπλέον -και το σπουδαιότερο- πρέπει να δρομολογηθεί η μελέτη και κατασκευή ενός σύγχρονου Μουσείου για να προστατευτεί, να διατηρηθεί και προβληθεί ο θησαυρός αυτός.
Για αυτά μιλήσαμε με τον κ. Αναστασάκη, ο οποίος διευθύνει την παλαιοντολογική ανασκαφή που εξελίσσεται στο Οροπέδιο Καθαρού, την οποία θεωρεί ιδιαίτερη, λόγω της ασυνήθιστα μεγάλης συγκέντρωσης απολιθωμένων οστών από θηλαστικά που ζούσαν στην περιοχή 275.000- 350.000 χρόνια, σύμφωνα με τα ως σήμερα γνωστά στοιχεία και τις μεθόδους χρονολόγησης που έχουν χρησιμοποιηθεί.
Για δυο βδομάδες, 9-23 Ιουλίου, η επιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου Αθηνών ανέσκαψε στη θέση «Ανάσκαμα» μια επιφάνεια 30 τ.μ., όπου εντοπίστηκε η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα συγκέντρωση απολιθωμάτων νάνων ιπποπόταμων. Όπως είπε ο κ. Αναστασάκης, εκεί βρήκαν συγκεντρωμένα περίπου δέκα κρανία! Τα κρανία και τα οστά που ήταν συγκεντρωμένα γύρω, απομακρύνθηκαν με καλούπια γύψου για την προστασία τους και μεταφέρθηκαν στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, όπου θα συντηρηθούν.
Ο σκελετός
Στην ερώτηση, αν θα γίνει ανασύσταση σκελετού νάνου ιπποπόταμου, ο καθηγητής είπε ότι στη σύμβαση που έχει υπογράψει το Πανεπιστήμιο με το Δήμο Αγίου Νικολάου και την Περιφέρεια, υποχρεούται να παραδώσει ομοίωμα σκελετού ιπποπόταμου, το οποίο θα συσταθεί από κόκαλα διαφορετικών ζώων που βρέθηκαν συγκεντρωμένα, αφού δεν έχει βρεθεί ένας πλήρης σκελετός, ενός ζώου. Τα κόκαλα των νεκρών ιπποπόταμων παρασύρθηκαν από ένα καταστροφικό, κατακλυσμικό γεγονός, μεγάλων διαστάσεων, που συνέβη στην περιοχή και μεταφέρθηκαν και καταπλακώθηκαν από ιζήματα και χώματα, κροκάλες και λατίπες, που είχαν παρασυρθεί στη θέση που τα βρίσκομε σήμερα, όπου απολιθώθηκαν με το πέρασμα εκατοντάδων χιλιάδων ετών, εξήγησε ο καθηγητής και πρόσθεσε:
«Το κοστολόγιο μιας συστηματικής ανασκαφής είναι πολύ μεγάλο. Το υλικό που βρήκαμε και απομακρύναμε από την ανασκαφή στο Καθαρό δεν μπορεί να παραμείνει εκεί γιατί καταστρέφεται από τις επιτόπιες συνθήκες απολίθωσης. Δηλαδή τα οστά λόγω των τοπικών συνθηκών απολίθωσης δεν διατηρούνται καλά αν παραμείνουν στο χώμα. Πρέπει να απομακρυνθούν από το πέτρωμα και να σταματήσει η υποβάθμιση του υλικού. Πριν 20 χρόνια έγιναν κάποια πειράματα στα απολιθώματα που είχαν βρεθεί και το συμπέρασμα ήταν ότι δεν υπάρχει δυνατότητα συντήρησης του υλικού αυτού. Τα απολιθώματα που είχαν αφεθεί στη θέση που βρέθηκαν πριν από πολλά χρόνια και σκεπάστηκαν με χώμα στη συνέχεια, όταν αποκαλύφθηκαν πάλι μετά από 20 χρόνια διαπιστώθηκε ότι είχαν υποβαθμιστεί ποιοτικά».
Και άλλες θέσεις με απολιθώματα!
«Στο Καθαρό έχουμε εντοπίσει και άλλες θέσεις, όπου υπάρχουν άλλα απολιθώματα -εκτός από ιπποπόταμους. Στις θέσεις αυτές υπάρχουν απολιθώματα νάνων ελεφάντων και ελαφιών. Εκεί προγραμματίζομε μελλοντικές ανασκαφές. Στη θέση που ανασκάπτεται τώρα δεν υπάρχουν απολιθώματα ελεφάντων ή ελαφιών. Έχομε βρει βοσκούς της περιοχής με τους οποίους συνεργαζόμαστε. Παρακολουθούν και μας λένε, φιλικά, ότι αν αντιληφθούν κάποιον που τυχόν πάει να σκάψει κάποια από τις παλαιοντολογικές θέσεις που έχομε σημάνει, τότε θα επέμβουν για να διώξουν επίδοξους λαθρανασκαφείς! Υπάρχουν προοδευτικοί άνθρωποι με τους οποίους συνεννοούμαστε και στηριζόμαστε σε αυτούς, τους οποίους ευχαριστώ. Με την ευκαιρία, απευθύνομαι σε όλους αυτούς τους πολίτες, αν έχουν κάποιες ενδείξεις για παρόμοια ευρήματα, σε κάποια σπηλιά, σε κάποια θέση, που ξέρουν ή υποψιάζονται ότι είναι απολιθώματα, να επικοινωνήσουν με εμένα ή με τον αδελφό μου τον Σήφη Αναστασάκη, για να πάμε να εξετάσουμε επί τόπου τα ευρήματα με προοπτική να αξιοποιηθούν για τον τόπο», είπε ο καθηγητής.
Όπως ανέφερε, η πρώτη αρπαγή απολιθωμάτων από το Καθαρό έγινε επί δημαρχίας του «Γραμματικογιώργη» (Γ. Παγκάλου) στην Κοινότητα Κριτσάς, επί εποχής που η Κριτσά ήταν δήμος της Κρητικής Πολιτείας, γύρω στα 1900-1905. Ακολούθησαν περιηγητές και αποστολές ξένων χώρων, που μέχρι και το 2000, υπεξαίρεσαν άγνωστες ποσότητες απολιθωμάτων και τα μετέφεραν στις χώρες τους (λεπτομέρειες γράψαμε στο φύλλο της περασμένης Τρίτης).
Στην ασυδοσία αυτή συνετέλεσε και η απουσία διαχειριστικού σχεδίου και ελεγκτικού μηχανισμού στο Κοινοτικό Κτήμα του Καθαρού, με το ισχύον ειδικό ιδιοκτησιακό καθεστώς, παρατηρήσαμε εμείς και ο καθηγητής συμφώνησε, λέγοντας ότι «αυτά τα πράγματα είναι αλληλένδετα και όταν συνδυαστούν και με την αμορφωσιά, προκαλούν παρενέργειες»…
«Εγώ δεν ήλθα εδώ να κάνω τον αστυνόμο. Αναγνωρίζω τη συμβολή όλων των ανθρώπων και προσπαθώ να τους μορφώσω, στην ουσία, για την πολιτιστική και φυσική κληρονομιά που δεν είναι ιδιοκτησία κανενός… Είναι ιδιοκτησία όλων μας την οποία πρέπει να αναδείξουμε προς το συμφέρον όλης της κοινωνίας. Το να βρίσκω ένα χαυλιόδοντα και να τον δείχνω σε ένα τουρίστα για να βγάλω ένα τάλιρο ή αν έχω ένα δόντι και το πουλώ για να πάρω 500 ευρώ, δεν θα καρφώσω εγώ το γεγονός αυτό… Δεν δέχομαι μοιρολατρικά μια τέτοια συμπεριφορά ως δεδομένη. Προσπαθώ να πείσω όλους τους ανθρώπους να αλλάξουν συμπεριφορά. Πιστεύω ότι πάντα υπάρχει ελπίδα για αλλαγή νοοτροπίας.
Για να διατηρηθεί η κληρονομιά μας στο Καθαρό, πρέπει να συμβάλουν πρώτα οι ντόπιοι. Οι βοσκοί, οι αγρότες, αυτοί των οποίων οι οικογένειες έχουν επιβιώσει τις τελευταίες εκατονταετηρίδες, στην ουσία, από το Καθαρό! Στην ουσία, το Καθαρό έχει βοηθήσει τους Κριτσώτες τα τελευταία χίλια χρόνια, να επιβιώσουν. Επομένως πρέπει να βοηθήσουμε όλοι και να προστατεύσουμε τον τόπο αυτόν. Προσωπικά, ως καθηγητής πανεπιστημίου και Κριτσώτης από την πλευρά της μητέρας μου, προσπαθώ να αναδείξω τα μοναδικά ευρήματα του Καθαρού, είτε παλαιοντολογικά είτε αρχαιολογικά ή πολιτιστικά είναι αυτά. Να διασωθούν για όφελος της τοπικής και της ευρύτερης κοινωνίας», είπε ο κ. Αναστασάκης.
Αεικίνητος, ανήσυχος με διαρκώς διερευνητικό μάτι σε κάθε βήμα του, ο κ. Αναστασάκης εντοπίζει όπου περπατά διαρκώς και σημεία που παρουσιάζουν επιστημονικό ενδιαφέρον, γιατί κρύβουν κατάλοιπα μιας ζωής εκατοντάδων χιλιάδων ετών. Όπως είπε, αυτό το καλοκαίρι έχει επισκεφθεί 3-4 τέτοιες θέσεις και ετοιμάζεται μάλιστα για συστηματική ανασκαφή και στο Καθαρό και αλλού, τους επόμενους μήνες…
Ένα Μουσείο Φυσικής Ιστορίας
Ο καθηγητής τόνισε ότι τον ενδιαφέρει, τα ευρήματα που φέρνει στο φως, να παραμείνουν στον τόπο μας. Φροντίζει δε απ’ όσα μεταφέρθηκαν στην Αθήνα για εργασίες συντήρησης και μελέτης, το 95% να επιστρέψουν πίσω και απ’ όσα απομακρύνθηκαν σε προηγούμενες χρονικές φάσεις. Ακόμη και αυτά που άρπαξαν ξένες αποστολές πριν από πολλές δεκαετίες, για τα οποία υπάρχουν καταγραφές και άρα θα θεωρούνται ότι εκχωρήθηκαν υπό μορφή «δανείου», τόνισε ο κ. Αναστασάκης, σημειώνοντας ότι «ως ένα σημείο, από επιστημονικής απόψεως, όλα είναι εφικτά…».
Αλλά, όπως ανέφερε, ακόμη και στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου να πάει κάποιος και δει να εκτίθεται ένα δόντι ιπποπόταμου από το Καθαρό, αυτό αποτελεί κίνητρο για κάποιους να έλθουν στο Καθαρό, στον τόπο προέλευσής τους. Και να ενημερωθούν λεπτομερέστερα σε ένα εκθεσιακό χώρο των ευρημάτων.
«Ο Δήμος και η Περιφέρεια θα πρέπει να βάλομε ένα ευρύτερο πλαίσιο συνεργασίας. Θα πρέπει επίσης να αρχίσουμε πια να σκεφτόμαστε ότι στον Άγιο Νικόλαο, που είτε το θέλουμε είτε όχι είναι η πρωτεύουσα του Νομού Λασιθίου, πρέπει να δημιουργηθεί ένα Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, το οποίο λείπει από το νομό. Η σκέψη είναι να γίνει στον Άγιο Νικόλαο ένας μεγαλύτερος εκθεσιακός χώρος. Κάποια ευρήματα του Καθαρού, όπως προτείνουν οι τοπικές αρχές, μπορούν να εκτεθούν στην Κριτσά. Από κάπου πρέπει να γίνεται μια αρχή, αλλά θα πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπ’ όψιν τη βιωσιμότητα όποιας μουσειακής δομής δημιουργηθεί. Στο Καθαρό ή και στην Κριτσά δεν μπορεί να δημιουργηθεί μεγαλεπήβολος εκθεσιακός χώρος, γιατί δεν θα είναι βιώσιμος… Οι κλιματολογικές συνθήκες στο Καθαρό είναι δύσκολες. Ο,τιδήποτε από τα ευρήματα αφήσουμε εκτεθειμένα στο Καθαρό, θα καταστραφούν σε μερικές δεκαετίες. Δεν μπορούμε να τα διατηρήσουμε εκεί. Πρέπει να δούμε τί γίνεται σε άλλες χώρες», είπε ο καθηγητής.
«Δεν πρέπει να τσακωνόμαστε για το πού να γίνει το μουσείο. Όποιος μιλά γι’ αυτά, θα πρέπει πρώτα να προτείνει τρόπο εξασφάλισης της βιωσιμότητας. Βλέπετε αρχαιολογικούς χώρους ακόμη και μουσεία, όχι πολύ μακριά μας, που δεν έχουν την επισκεψιμότητα εκείνη για να εξασφαλίσουν βιωσιμότητα, δηλαδή να καλύπτουν από τα εισιτήρια που κόβουν, τη δαπάνη που απαιτείται για τα βασικά- φύλαξη, καθαριότητα…
Τα ευρήματα της περιοχής εδώ είναι πάρα πολλά και μπορούν να φιλοξενηθούν σε ένα, δύο, τρία, τέσσερα μουσεία. Και στο Καθαρό, και στην Κριτσά και στον Άγιο Νικόλαο και το ένα θα υποστηρίζει τη βιωσιμότητα του άλλου… Γιατί, αν ένας ξένος δει ένα έκθεμα στο Μουσείο Αγίου Νικολάου από το Καθαρό, που θα παραπέμπει σε ένα μεγαλύτερο έκθεμα στην Κριτσά και εκεί θα δει φωτογραφία του τόπου της ανασκαφής απ’ όπου προέρχεται, τότε θα εκδράμει και στο Καθαρό για να επισκεφθεί το χώρο αυτόν… Έτσι θα ωφεληθεί η ευρύτερη κοινωνία», υπογράμμισε ο κ. Αναστασάκης.
ΝΙΚΟΣ ΤΡΑΝΤΑΣ
