Στην προ ημερών ανάβαση του Ορειβατικού Συλλόγου Αγίου Νικολάου, σε κάποιο σημείο της διαδρομής, ο φίλος ξεναγός Γιώργος Πόθος είδε τους ξερούς αυτήν την εποχή βλαστούς της ασφεντιλιάς και ξυπνήσαν μέσα του παιδικές αναμνήσεις. «Με τις ασφεντιλιές φτιάχναμε ανεμόμυλους» μας είπε. Ο θάμνος αυτός έχει μακρύ και μαλακό βλαστό που αποξηραμένος πελεκάται εύκολα με μαχαίρι. Ήταν μια κατασκευή – παιχνίδι, που τα φτερά του περιστρέφονταν με τον αέρα.
Περασμένα χρόνια, έναν τέτοιο μύλο τοποθετούσαν, σε σταθερό κοντάρι, στην άκρη του αλωνιού για να βλέπει ο λιχνιστής την διεύθυνση και την ταχύτητα του ανέμου, προκειμένου να λιχνίσει για να ξεχωρίσει τον καρπό από τα άχυρα του σπαρτού που είχε αλωνίσει.
Στην αρχαιότητα από την ασφεντιλιά έφτιαχναν φάρμακα για διάφορες παθήσεις. Οι αρχαίοι Έλληνες πιστεύανε ακόμα ότι ο Άδης ήταν κατάφυτος από ασφοδέλους και ότι οι ψυχές των νεκρών τρεφότανε από τους κονδύλους.
Όσο για τη λέξη ασφεντιλιά, γράφεται και με -η και με -ι, εκδοχή η οποία θεωρείται ορθότερη. Το ασφόδελος, από το οποίο προέρχεται η παραπάνω λέξη, είναι αρχαιοελληνικό, ενώ η αντίστοιχη νεοελληνική λέξη είναι ασφοδέλι ή ασφοδίλι (λεξικό Μπαμπινιώτη), η οποία μετεξελίχθηκε σε ασφεντιλιά. Τη γραφή αυτή (με -ι) υιοθετεί και ο φιλόλογος Ξανθινάκης στο λεξικό του για το δυτικοκρητικό ιδίωμα, την επιμέλεια του οποίου είχε ο ακαδημαϊκός Χριστόφορος Χαραλαμπάκης.
ΛΕΩΝ.Κ.
