Η Μεσόγειος υπήρξε ανέκαθεν πεδίο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων, όμως το τελευταίο διάστημα η προσοχή των ευρωπαϊκών και των ελληνικών Αρχών έχει στραφεί με πρωτοφανή ανησυχία στο νότιο «μέτωπο». Η Λιβύη εξελίσσεται στον πιο απρόβλεπτο και κρίσιμο κρίκο της μεταναστευτικής αλυσίδας, δημιουργώντας ένα πραγματικό αίνιγμα για τους αναλυτές ασφαλείας.
Σύμφωνα με πληροφορίες της Realnews, τα στοιχεία που έχουν στη διάθεσή τους οι ελληνικές Αρχές δείχνουν ότι αυτή την περίοδο έχουν συγκεντρωθεί στην περιοχή πέριξ της Βεγγάζης πάνω από 800.000 μετανάστες. Η πλειονότητα αυτών των ανθρώπων προέρχεται από το Σουδάν και το Μπανγκλαντές, ενώ ακολουθούν μικρότεροι αριθμοί από τη Νιγηρία, την Αίγυπτο και άλλες αφρικανικές χώρες, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό ανθρωπιστικό και στρατηγικό μείγμα. Μάλιστα, το γεγονός ότι στη Λιβύη έχουν συγκεντρωθεί και αρκετοί άνθρωποι από το Μπανγκλαντές, που βρίσκεται στη νοτιοανατολική Ασία, δείχνει ότι η χώρα της βόρειας Αφρικής έχει εξελιχθεί σε κάτι παραπάνω από περιφερειακό κέντρο παράνομης μετανάστευσης.
Το παράδοξο της υπόθεσης αποτυπώνεται καθαρά στα επίσημα στατιστικά στοιχεία για τις μεταναστευτικές ροές, κατά το πρώτο πεντάμηνο του 2026. Ενώ η γενικότερη εικόνα δείχνει μια σημαντική αποκλιμάκωση, με τις συνολικές μεταναστευτικές ροές προς την Ελλάδα να καταγράφουν μείωση της τάξης του 31% σε σχέση με το αντίστοιχο πεντάμηνο του 2025, στη «νότια πύλη» της χώρας εκτυλίσσεται μια τελείως διαφορετική συμπεριφορά. Η Κρήτη παραμένει το μοναδικό σημείο της ελληνικής επικράτειας που δέχεται σταθερή και στοχευμένη μεταναστευτική πίεση από τα παράλια της ανατολικής Λιβύης. Τα νούμερα του πενταμήνου για το νησί αγγίζουν τα 5.500 άτομα, αυξημένα κατά 2.000 σε σχέση με πέρυσι, αποδεικνύοντας ότι οι διαδρομές από τον Νότο διατηρούνται ενεργές, την ίδια ώρα που οι ροές στο ανατολικό Αιγαίο έχουν υποχωρήσει κατά τουλάχιστον 60%.
Η αυξομείωση αυτή δεν θεωρείται τυχαία από την Αθήνα. Λίγες ημέρες πριν αλλά και λίγες ημέρες μετά την επίσημη επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ, γιου του Χαλίφα Χαφτάρ, στην ελληνική πρωτεύουσα, διαπιστώθηκε μια σαφέστατη κάμψη στον ρυθμό των αφίξεων από τη Λιβύη. Η εξέλιξη αυτή αποτιμάται από διπλωματικούς κύκλους ως μια ξεκάθαρη ένδειξη ότι οι τοπικές Αρχές της ανατολικής Λιβύης διατηρούν τον απόλυτο έλεγχο της κατάστασης, έχοντας τη δυνατότητα να ανοιγοκλείνουν την «κάνουλα» των ροών ανάλογα με τα πολιτικά και στρατηγικά τους συμφέροντα. Κατά τη διάρκεια των επαφών του στην Αθήνα, ο Χαφτάρ έδειξε τάσεις συνεργασίας στη συγκράτηση των κυμάτων, ωστόσο ο Ιούλιος θεωρείται ο μήνας-κλειδί που θα δείξει τις πραγματικές προθέσεις της κυβέρνησης της Βεγγάζης, καθώς η βελτίωση των καιρικών συνθηκών παραδοσιακά ευνοεί τα δίκτυα των διακινητών.
Με βίζα από Τουρκία
Την ίδια στιγμή, το δρομολόγιο των μεταναστών από το Μπανγκλαντές αποκαλύπτει μια περίπλοκη διεθνή διαδρομή με αεροπορικές γέφυρες. Καθώς η Αίγυπτος αρνείται πλέον πεισματικά να τους χορηγήσει βίζα, οι υπήκοοι του Μπανγκλαντές μεταβαίνουν αεροπορικώς στη Λιβύη μέσω Τουρκίας. Η Αγκυρα διευκολύνει αυτή τη μετακίνηση, γεγονός που έχει ενεργοποιήσει τα διπλωματικά αντανακλαστικά της Ελλάδας. Αυτή τη στιγμή ασκούνται έντονες πιέσεις από την ελληνική πλευρά προς την Τουρκία, προκειμένου να σταματήσει η έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων και βίζας για τη συγκεκριμένη διαδρομή, ώστε να κοπεί η ροή πριν οι μετανάστες φτάσουν στα χέρια των λιβυκών δικτύων.
Η ελληνική κυβέρνηση διαμηνύει σε όλους τους τόνους ότι δεν πρόκειται να επιτρέψει την παγίωση μιας μόνιμης μεταναστευτικής γραμμής μεταξύ Λιβύης και Κρήτης. Η αντιμετώπιση του ζητήματος απαιτεί λεπτούς χειρισμούς, καθώς συνδυάζει την αμυντική θωράκιση των θαλάσσιων συνόρων με τη διπλωματία των συμμαχιών στη διαιρεμένη Λιβύη. Τα επόμενα βήματα της ανατολικής κυβέρνησης της αφρικανικής χώρας θα κρίνουν αν η πρόσφατη μείωση των ροών ήταν ένα προσωρινό διπλωματικό δώρο ή η αρχή μιας ουσιαστικής σταθεροποίησης στην ανατολική Μεσόγειο.
Επιπλέον, η ελληνική κυβέρνηση επενδύει στην καλή συνεργασία που έχει οικοδομήσει το τελευταίο διάστημα με την ανατολική Λιβύη και ειδικότερα με την πλευρά του στρατάρχη Χαφτάρ, θεωρώντας ότι από εκεί θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό η εξέλιξη των μεταναστευτικών ροών προς την Κρήτη κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.
Στην πρόσφατη επίσκεψη στην Αθήνα του γιου του ισχυρού άνδρα της ανατολικής Λιβύης και τις συναντήσεις που είχε τόσο με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη όσο και με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη, το μεταναστευτικό βρέθηκε πολύ ψηλά στην ατζέντα των συζητήσεων. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει συγκεκριμένες δεσμεύσεις για εντατικοποίηση των ελέγχων στις λιβυκές ακτές και καλύτερη επιχειρησιακή συνεργασία κατά τους κρίσιμους θερινούς μήνες. Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση επιχειρεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα στην πηγή του, που βρίσκεται σήμερα στις ακτές της Λιβύης.
Στην Αθήνα επικρατεί συγκρατημένη αισιοδοξία ότι το θετικό κλίμα που έχει διαμορφωθεί με τη Βεγγάζη μπορεί να αποδώσει απτά αποτελέσματα στο πεδίο. Σε αυτό το πλαίσιο, εκτιμάται ότι μέσα στο καλοκαίρι δεν πρόκειται να έχουμε «έκρηξη» μεταναστευτικών ροών από τη Λιβύη. Κυβερνητικά στελέχη εκτιμούν ότι οι επαφές των τελευταίων μηνών έχουν δημιουργήσει ένα πλαίσιο αμοιβαίας κατανόησης και συνεργασίας, ενώ θεωρούν ότι από την πλευρά του Χαφτάρ έχουν δοθεί διαβεβαιώσεις για μεγαλύτερη κινητοποίηση των τοπικών Αρχών απέναντι στα κυκλώματα διακίνησης μεταναστών.
Συνδρομή
Η διπλωματική αυτή προσπάθεια συνοδεύεται από συγκεκριμένες επιχειρησιακές κινήσεις και από συνδρομή στη Λιβύη. Το ελληνικό Λιμενικό έχει ήδη εκπαιδεύσει 35 αξιωματικούς της λιβυκής ακτοφυλακής, ενώ παράλληλα συνέβαλε στην ενίσχυση των δυνατοτήτων της με σκάφη και τεχνογνωσία. Ταυτόχρονα, η Frontex ενίσχυσε την επιτήρηση στην περιοχή της ανατολικής Λιβύης με δύο επιπλέον πτητικά μέσα, τα οποία παρακολουθούν τις μεταναστευτικές διαδρομές και παρέχουν κρίσιμες πληροφορίες για τις κινήσεις των διακινητών.
Οι πρωτοβουλίες αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Κρήτη εξελίσσεται στη βασική εστία ανησυχίας για τις ελληνικές Αρχές. Παρά το γεγονός ότι η συνολική εικόνα του μεταναστευτικού εμφανίζεται βελτιωμένη, οι ροές από τη Λιβύη προς το νότιο τμήμα της χώρας παρουσιάζουν αυξητικές τάσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η απόφαση για τη δημιουργία δύο προσωρινών δομών σε Χανιά και Ηράκλειο, προκειμένου να υπάρξει αποτελεσματικότερη διαχείριση των αφίξεων που καταγράφονται στο νησί. Ωστόσο, στο κυβερνητικό επιτελείο θεωρούν ότι κάτι τέτοιο δεν αρκεί και ότι η πραγματική λύση βρίσκεται στον περιορισμό των αναχωρήσεων από τη Λιβύη.
Η ελληνική στρατηγική αποκτά πλέον και έντονη ευρωπαϊκή διάσταση. Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης συμμετείχε στη Ρώμη σε σύσκεψη με τους ομολόγους του από την Ιταλία, την Κύπρο και τη Μάλτα, σε συνέχεια των πρωτοβουλιών που έχουν αναλάβει οι ηγέτες των χωρών της Μεσογείου για την προετοιμασία κοινής αντίδρασης σε περίπτωση νέας μεταναστευτικής έξαρσης.
Κατά τις συζητήσεις αποφασίστηκε η εντατικοποίηση της συνεργασίας μεταξύ των τεσσάρων χωρών, με ιδιαίτερη έμφαση στη Λιβύη. Δεν είναι τυχαίο ότι Ελλάδα και Ιταλία βρέθηκαν στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων, καθώς αντιμετωπίζουν διαφορετικές όψεις του ίδιου νομίσματος. Η Ελλάδα έχει καταγράψει περίπου 8.000 παράνομες αφίξεις από την ανατολική Λιβύη, ενώ η Ιταλία περίπου 11.000 από τη δυτική Λιβύη.
Οι δύο χώρες συμφώνησαν να αναπτύξουν κοινές δράσεις και συντονισμένες πρωτοβουλίες τόσο προς τις λιβυκές Αρχές όσο και προς τις χώρες καταγωγής των μεταναστών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η απόφαση για κοινές επαφές με το Μπανγκλαντές, χώρα από την οποία προέρχεται σημαντικό μέρος των μεταναστευτικών ροών. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Θ. Πλεύρης και ο Ιταλός ομόλογός του αναμένεται σύντομα να έχουν κοινή επικοινωνία με τον αρμόδιο υπουργό του Μπανγκλαντές, πιθανότατα επί ιταλικού εδάφους.
Στη Ρώμη συζητήθηκε επίσης ο ρόλος των ΜΚΟ, με τους τέσσερις υπουργούς να εξετάζουν τρόπους ενίσχυσης της εποπτείας τους. Μάλιστα, υπήρξε ενδιαφέρον για μέτρα ελέγχου που εφαρμόζει ήδη η Ελλάδα, ενώ δεν αποκλείστηκε ακόμη και το ενδεχόμενο κοινών επιχειρήσεων στο πεδίο εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν.
Κέντρα επιστροφών
Σημαντική ήταν και η συζήτηση για τα λεγόμενα return hubs. Η Ελλάδα συμμετέχει στην πρωτοβουλία για τη δημιουργία κέντρου επιστροφών στην Αφρική μαζί με την Αυστρία, τη Γερμανία, την Ολλανδία και τη Δανία, ενώ η Ιταλία προωθεί το δικό της μοντέλο συνεργασίας με την Αλβανία.
Παρά την ανησυχία για τη Λιβύη, η συνολική ευρωπαϊκή εικόνα παραμένει θετική. Οι περισσότερες μεταναστευτικές οδοί προς την Ευρωπαϊκή Ενωση καταγράφουν μείωση από 15% έως 45%, με μοναδική αξιοσημείωτη εξαίρεση την Ισπανία, όπου παρατηρείται αύξηση των ροών, εξέλιξη που αρκετοί αξιωματούχοι αποδίδουν και στη διαδικασία νομιμοποίησης μεταναστών που εφαρμόζει η Μαδρίτη.
Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγουν οι ελληνικές Αρχές είναι ότι το 2026 εξελίσσεται μέχρι στιγμής σε μια χρονιά αποκλιμάκωσης των μεταναστευτικών πιέσεων. Ωστόσο, η Λιβύη παραμένει ο μεγάλος άγνωστος παράγοντας. Για τον λόγο αυτόν η στρατηγική της Αθήνας όσον αφορά την Κρήτη βασίζεται σε τέσσερις πυλώνες: ενίσχυση της επιτήρησης μέσω Frontex και λιβυκής ακτοφυλακής, λειτουργία προσωρινών δομών σε Χανιά και Ηράκλειο, πολιτική και διπλωματική πίεση προς την πλευρά Χαφτάρ και στενή συνεργασία με την Ιταλία.
www.real.gr
