Εχοντας περιγράψει την επόμενη φάση των μέτρων ως «οικονομική D-Day», ο πρόεδρος των ΗΠΕ έστειλε μήνυμα μήνυμα ότι οι αμερικανικές κινήσεις δεν θα περιοριστούν στην ίδια την ιρανική οικονομία. Στο στόχαστρο βρίσκονται και επιχειρήσεις ή χώρες που εξακολουθούν να προσφέρουν στην Τεχεράνη εμπορική και οικονομική στήριξη.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ έκανε κάνει λόγο για τις «σκληρότερες κυρώσεις στην ιστορία» κατά του Ιράν και έχει καλέσει συμμάχους και εταίρους της Ουάσινγκτον να στηρίξουν την προσπάθεια.
Το ζητούμενο για την κυβέρνηση Τραμπ είναι πλέον κατά πόσο η οικονομική απομόνωση μπορεί να περιορίσει ουσιαστικά τις δυνατότητες της Τεχεράνης, χωρίς παράλληλα να προκαλέσει ευρύτερη γεωπολιτική σύγκρουση με χώρες όπως η Κίνα, η Τουρκία και το Ιράκ.
Το αμερικανικό σχέδιο δημιουργεί έτσι πιέσεις σε μια σειρά από χώρες που διατηρούν διαφορετικού βαθμού οικονομικούς δεσμούς με το Ιράν. Κίνα, Τουρκία και Ιράκ βρίσκονται μεταξύ των σημαντικότερων εμπορικών εταίρων της Τεχεράνης, ενώ κρίσιμες σχέσεις διατηρούνται επίσης με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ομάν, το Πακιστάν, την Ινδία, την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν.
Σύμφωνα με το Reuters, η νέα αυτή πολιτική διαμορφώνεται ενώ η ένταση στη Μέση Ανατολή παραμένει υψηλή και οι κυρώσεις, οι ενεργειακές ροές και η ασφάλεια στον Περσικό Κόλπο βρίσκονται στο επίκεντρο.
Στο επίκεντρο της πίεσης των ΗΠΑ η Κίνα
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Ουάσινγκτον είναι το Πεκίνο, καθώς η Κίνα αποτελεί τον βασικό αγοραστή του ιρανικού πετρελαίου. Το 2025 εισήγαγε από το Ιράν περίπου 1,38 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με το Reuters, μέσω σύνθετων εμπορικών και χρηματοπιστωτικών δικτύων που δυσκολεύουν την εφαρμογή των αμερικανικών κυρώσεων.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι εταιρείες και τράπεζες της Κίνας που διευκολύνουν τις συναλλαγές με την Τεχεράνη ενδέχεται να αντιμετωπίσουν νέα μέτρα.
Ωστόσο, μια μετωπική σύγκρουση με το Πεκίνο με αφορμή το Ιράν θα μπορούσε να προσθέσει ένα ακόμη σημείο τριβής στις ήδη σύνθετες σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας.
Τα ΗΑΕ περιορίζουν τις συναλλαγές με την Τεχεράνη
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούν εδώ και χρόνια σημαντικό οικονομικό σύνδεσμο του Ιράν με τις διεθνείς αγορές. Τράπεζες του Ντουμπάι διατηρούσαν σημαντικές καταθέσεις που συνδέονταν με ιρανικά συμφέροντα, αν και πολλές από αυτές έχουν δεσμευτεί λόγω των αμερικανικών κυρώσεων.
Το 2024, τα ΗΑΕ αντιπροσώπευαν περίπου το 30% των ιρανικών εισαγωγών, αξίας 21 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Την ίδια χρονιά, το μερίδιό τους στις ιρανικές εξαγωγές διαμορφώθηκε περίπου στο 13%.
Το μη πετρελαϊκό εμπόριο των δύο χωρών διαμορφώθηκε το 2024 στα 6,6 δισ. δολάρια, με τις επανεξαγωγές να αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα.
Η σχέση αυτή, όμως, δέχθηκε νέο πλήγμα αυτή την εβδομάδα, όταν τα ΗΑΕ ανακοίνωσαν την αναστολή όλων των χρηματοπιστωτικών και οικονομικών συναλλαγών με το Ιράν, επικαλούμενα τη στρατιωτική κλιμάκωση της Τεχεράνης και την απειλή πυραυλικών επιθέσεων.
Η Τουρκία προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε Τεχεράνη και Ουάσινγκτον
Σημαντικός κρίκος των οικονομικών σχέσεων του Ιράν παραμένει και η Τουρκία. Το ετήσιο εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών υπολογίζεται σε περίπου 5 έως 6 δισ. δολάρια, με την ενέργεια να αποτελεί σημαντικό τμήμα της συνεργασίας τους.
Η Άγκυρα έχει μέχρι σήμερα επιχειρήσει να διατηρήσει τις σχέσεις της με την Τεχεράνη, χωρίς να αγνοεί τις πιέσεις που ασκούν οι ΗΠΑ και τις αμερικανικές κυρώσεις.
Η νέα εκστρατεία του Τραμπ, ωστόσο, περιορίζει ακόμη περισσότερο τα περιθώρια ελιγμών της τουρκικής κυβέρνησης, καθώς στόχος της Ουάσινγκτον είναι να περιορίσει τις οικονομικές πηγές που εξακολουθούν να στηρίζουν το Ιράν.
Το Ιράκ εξαρτάται ενεργειακά από το Ιράν
Ακόμη πιο σύνθετη είναι η περίπτωση του Ιράκ. Παρά τη στενή σχέση της Βαγδάτης με την Ουάσινγκτον στον τομέα της ασφάλειας, η ιρακινή οικονομία παραμένει συνδεδεμένη με την Τεχεράνη.
Το Ιράκ προμηθεύεται σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου από το Ιράν για να καλύψει τις ενεργειακές του ανάγκες, με την αξία των συναλλαγών να υπολογίζεται σε περίπου 4 έως 5 δισ. δολάρια ετησίως.
Ενδεχόμενη αυστηροποίηση των κυρώσεων θα μπορούσε να προκαλέσει επιπλέον πιέσεις στο ενεργειακό σύστημα της χώρας, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ιρανικό φυσικό αέριο.
Το Ομάν διατηρεί τον ρόλο του διαμεσολαβητή
Ιδιαίτερη θέση στις σχέσεις με την Τεχεράνη έχει και το Ομάν, το οποίο διατηρεί φιλικούς δεσμούς με το Ιράν εδώ και δεκαετίες, ακόμη και από την περίοδο πριν από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Το Μουσκάτ έχει επανειλημμένα αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή μεταξύ του Ιράν και άλλων χωρών, μεταξύ των οποίων και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Το εμπόριο αγαθών μεταξύ Ιράν και Ομάν ανήλθε σε 1,5 δισ. δολάρια το 2025, ενώ κατά τους πρώτους τέσσερις μήνες του 2026 έφτασε τα 345 εκατ. δολάρια.
Οι εμπορικοί δεσμοί του Πακιστάν με την Τεχεράνη
Για το Πακιστάν, τυχόν αμερικανικές κυρώσεις σε χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν θα μπορούσαν να προκαλέσουν σημαντικές επιπτώσεις.
Ιράν και Πακιστάν έχουν θέσει ως στόχο την αύξηση του διμερούς εμπορίου στα 10 δισ. δολάρια. Οι επίσημες συναλλαγές είχαν σχεδόν μηδενιστεί μετά τις προηγούμενες κυρώσεις κατά της Τεχεράνης, όμως το ανεπίσημο εμπόριο έχει οδηγήσει τις εμπορικές ροές μεταξύ των δύο χωρών περίπου στα 4 δισ. δολάρια, σύμφωνα με ανεπίσημα στοιχεία.
Μέσω αυτών των διαύλων διακινούνται εδώ και χρόνια πετρέλαιο, σιτάρι, ρύζι, ζώα και φάρμακα.
Η Ινδία έχει ήδη περιορίσει δραστικά τις συναλλαγές με το Ιράν
Οι οικονομικοί δεσμοί Ινδίας και Ιράν συρρικνώθηκαν σημαντικά από το 2020, όταν οι ΗΠΑ ενίσχυσαν τις κυρώσεις κατά της Τεχεράνης. Το διμερές εμπόριο υποχώρησε περισσότερο από τα δύο τρίτα, στα περίπου 4,8 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2019-20, από 17 δισ. δολάρια την προηγούμενη χρονιά.
Η πτώση συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια, με τις συναλλαγές να διαμορφώνονται μόλις στα 1,63 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2025/26. Το μεγαλύτερο μέρος αφορά ινδικές εξαγωγές, ύψους 1,3 δισ. δολαρίων, κυρίως δημητριακών, τσαγιού, καφέ και μπαχαρικών.
Ινδοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι οι συγκεκριμένες εξαγωγές έχουν ανθρωπιστικό χαρακτήρα και ως εκ τούτου θα πρέπει να εξαιρούνται από τις κυρώσεις.
Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν κρατούν ανοιχτούς τους εμπορικούς διαύλους
Το 2025, το Ιράν αντιπροσώπευε το 3,6% του συνολικού εμπορίου της Αρμενίας, με την αξία των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των δύο χωρών να ανέρχεται στα 768 εκατ. δολάρια. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, οι εμπορικές συναλλαγές έφτασαν τα 371,4 εκατ. δολάρια, αυξημένες κατά 8,4%.
Περίπου το 20% του εξωτερικού εμπορίου της Αρμενίας πραγματοποιείται μέσω του Ιράν. Παράλληλα, οι δύο χώρες εφαρμόζουν συμφωνία ανταλλαγής «φυσικού αερίου με ηλεκτρική ενέργεια»: Η Αρμενία χρησιμοποιεί το ιρανικό φυσικό αέριο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και επιστρέφει μέρος αυτής στο Ιράν.
Στο Αζερμπαϊτζάν, το εμπόριο με το Ιράν αυξήθηκε κατά 4,5% στο πρώτο εξάμηνο του 2026, φτάνοντας τα 312,6 εκατ. δολάρια, έναντι 299,1 εκατ. το ίδιο διάστημα του 2025.
Οι εισαγωγές από το Ιράν αυξήθηκαν κατά 1,5%, στα 297 εκατ. δολάρια, ενώ οι εξαγωγές του Αζερμπαϊτζάν προς την Τεχεράνη αυξήθηκαν 2,4 φορές και έφτασαν τα 15,6 εκατ. δολάρια.
www.real.gr
