Με αφορμή τα έργα στο ΒΟΑΚ και την αναστάτωση που έχει προκαλέσει η κατασκευή του στην περιοχή, η ιστορικός Μαρία Σωρού μας κάνει μια μικρή αναδρομή στο παρελθόν:
«Στα τέλη του 18ου αιώνα το συγκοινωνιακό δίκτυο στην ανατολική Κρήτη και ειδικότερα στον νομό Λασιθίου ήταν πάντα ζητούμενο και μάλιστα είχε επιτευχθεί σε σημαντικό βαθμό».
Σύμφωνα με δημοσίευμα ανταποκριτή της εφημερίδας «Μεσόγειος» (7 Ιουλίου 1895): «Ουδέν κοινωφελέστερον και ευεργετικώτερον της αναπτύξεως των μέσων συγκοινωνίας. Όπου ταύτα εισίν ευχερή, εκεί και το εμπόριον προάγεται και αι κοινωνίαι ευημερούσι. Διά τούτο πρώτιστον μέλημα των κυβερνώντων τους λαούς είναι η μέριμνα και η διηνεκής ενασχόλησίς των περί της όσον ένεστιν επί το τελειότερον προαγωγή των μέσων της συγκοινωνίας επί κοινή ωφελεία. Εν Κρήτη όμως, ως μη ώφειλεν, ο σπουδαίος ούτος παράγων του πλουτισμού και πάσης προόδου περιωράθη ανέκαθεν και μόνον ακροθιγώς επελήφθησαν αυτού οι αρμόδιοι, πρόξενοι μάλλον βλάβης ή ωφελείας καταστάντες.
Εξαίρεσιν εις τούτο αληθινώς απετέλεσεν και αποτελεί το τμήμα Λασιθίου, όπερ από του πρωτίστου μέχρι του απωτάτου αυτού σημείου, καθ’ όλας τας διευθύνσεις του, συνδέεται δι’ οδών άριστα κατασκευασμένων, καίτοι του εδάφους εν πολλοίς ορεινού όντος, την τέρψιν δε και την ευχαρίστησιν του διαβάτου προκαλουσών.
Έκπληξιν ου μικράν και απορίαν παράγει εις τον επισκεπτόμενον το Τμήμα ημών η εν πολλοίς παρατηρουμένη πρόοδος και καταπληκτική όλως αντίθεσις προς τα άλλα της Κρήτης μέρη, τούθ’ όπερ εξόχως τιμά την Α. Εξοχότητα τον Διοικητήν Λασιθίου κ. Κων. Αξελόν, εις τας προσπαθείας, του οποίου οφείλεται η κατασκευή και η επίστρωσις των οδών και, κατ’ ακολουθίαν, η επί του εκπολιτιστικώτερον προαγωγή της συγκοινωνίας τού μάλλον απομεμακρυσμένου της Κρήτης μέρους», αναφέρει η «Μεσόγειος» του 1895!
Εξαιρετικό δείγμα «των άριστα κατασκευασμένων οδών» του νομού Λασιθίου, το 1895, αποτελεί τμήμα της «Βασιλικής» οδού, που τότε συνέδεε το Ηράκλειο με την Ανατολική Κρήτη. Τμήμα της σώζεται στη βόρεια πλευρά του λόφου της αρχαίας πόλης Λατώ. Ξεκινά από τον κάμπο των Μέσα Λακωνίων και ανεβαίνει με αλλεπάλληλες στροφές, τις γνωστές «Ανεγυρίδες», μέχρι τη δυτική πλευρά του ίδιου λόφου, στο ύψος της κεντρικής εισόδου του αρχαιολογικού χώρου.
Απ’ αυτό το καλντερίμι περπατούσαν κάποτε και τα παιδιά της Κριτσάς, για να φτάσουν στο μοναδικό τότε Γυμνάσιο της Νεάπολης. Θυμάμαι τον πατέρα μου να διηγείται πώς, μαθητής ακόμη τη δεκαετία του 1920, ξεκινούσε από την Κριτσά και πήγαινε με τα πόδια στη Νεάπολη για να παρακολουθήσει τα μαθήματα. Μια διαδρομή που σήμερα μοιάζει σχεδόν αδιανόητη.
ΛΕΩΝ.Κ.
