Με την εξάπλωση των εφαρμογών της Τεχνητής Νοημοσύνης σε όλες σχεδόν τις πτυχές της ανθρώπινης δραστηριότητας, η μετάβαση σε μία διαφορετική πραγματικότητα, τόσο σε ακαδημαϊκό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο, φέρνει αλλαγές στις προτεραιότητες με βάση τις οποίες οι μελλοντικοί και οι σημερινοί φοιτητές βλέπουν τις σπουδές και τη μετέπειτα πορεία τους.
Το ΑΠΕ-ΜΠΕ μίλησε με τον Γεώργιο Δουκίδη, ομότιμο καθηγητή του Τμήματος Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών για το… μέλλον που είναι ήδη εδώ, για τις δεξιότητες του μέλλοντος και τις εναλλακτικές διαδρομές που ανοίγουν, αλλά και για τη συμπλήρωση του Μηχανογραφικού Δελτίου που θα κληθούν να κάνουν σε λίγες μέρες οι υποψήφιοι για εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.
Οι δεξιότητες του μέλλοντος
Για δεκαετίες, το πτυχίο ενός ΑΕΙ ήταν καθοριστικό για τη μετέπειτα επαγγελματική πορεία ενός φοιτητή. Η Νομική σχολή σήμαινε δικηγορία, το Μαθηματικό ή το Φυσικό τμήμα σήμαινε εκπαίδευση. Η εικόνα, όμως, είναι πλέον πιο σύνθετη.
Όπως ανέφερε ο κ. Δουκίδης, το πανεπιστήμιο εξακολουθεί να έχει μεγάλη αξία «γιατί πολλά επαγγέλματα απαιτούν πτυχίο (γιατροί, μηχανικοί, δικηγόροι), οι πτυχιούχοι συνήθως εξακολουθούν να έχουν υψηλότερα εισοδήματα και χαμηλότερα ποσοστά ανεργίας από όσους δεν έχουν ανώτατη εκπαίδευση, προσφέρει γνώσεις, αναλυτική σκέψη, επαφές και συχνά μεγαλύτερη επαγγελματική ευελιξία μακροπρόθεσμα, και τέλος σε πολλές κοινωνίες το πτυχίο εξακολουθεί να λειτουργεί ως ένδειξη ικανότητας προς τους εργοδότες».
Τα ΑΕΙ, ωστόσο, δεν είναι πλέον μονόδρομος, ενώ και τα ίδια τα πτυχία των ΑΕΙ οδηγούν σε πολλές διακλαδώσεις.
«Η τεχνολογία και το διαδίκτυο έχουν δημιουργήσει νέες ευκαιρίες, χωρίς απαραίτητα πανεπιστημιακό τίτλο. Υπάρχουν επαγγέλματα με μεγάλη ζήτηση που βασίζονται σε τεχνικές δεξιότητες/πιστοποιήσεις/πρακτική εμπειρία, η επιχειρηματικότητα, οι ελεύθεροι επαγγελματίες και ορισμένοι κλάδοι της πληροφορικής επιτρέπουν σε ανθρώπους χωρίς πτυχίο να πετύχουν επαγγελματικά, τέλος η μαζικοποίηση της ανώτατης εκπαίδευσης έχει μειώσει το πλεονέκτημα που κάποτε έδινε απλώς η κατοχή ενός πτυχίου», συμπλήρωσε ο κ. Δουκίδης.
«Η επιτυχία εξαρτάται όλο και περισσότερο από έναν συνδυασμό: γνώσεων και δεξιοτήτων, προσαρμοστικότητας και διαρκούς μάθησης, επαγγελματικής εμπειρίας, δικτύωσης και κοινωνικών δεξιοτήτων, ικανότητας να αξιοποιείς νέες τεχνολογίες. Έτσι, το πανεπιστήμιο δεν είναι πλέον το μοναδικό εισιτήριο που εγγυάται επιτυχία. Παραμένει όμως, ένας πολύ ισχυρός μηχανισμός κοινωνικής κινητικότητας, ιδιαίτερα για ανθρώπους που δεν διαθέτουν άλλες μορφές κεφαλαίου, όπως οικονομικές διασυνδέσεις, οικογενειακή επιχείρηση, ισχυρό επαγγελματικό δίκτυο», επεσήμανε.
Έτσι, το ερώτημα δεν είναι πλέον ποια θα είναι οι σχολές, τα τμήματα ή τα επαγγέλματα του μέλλοντος, αλλά το τι θα μετράει περισσότερο μελλοντικά στον επαγγελματικό μας βίο.
Σύμφωνα με τον κ. Δουκίδη, υπάρχουν τρεις κατηγορίες δεξιοτήτων που είναι χρήσιμες για την επαγγελματική σταδιοδρομία:
1. Η γνώση του αντικειμένου. Δηλαδή οι τεχνικές δεξιότητες που αποκτούνται κατά τη διάρκεια των πανεπιστημιακών σπουδών και αφορούν το περιεχόμενο του επαγγέλματος.
2. Οι ποιοτικές δεξιότητες όπως η κριτική σκέψη, η συνεργασία, η επικοινωνία, η καινοτόμος σκέψη, κλπ, που είναι χρήσιμες για την επαγγελματική επιτυχία.
3. Οι γενικές (generic) δεξιότητες που αποκτούμε στο πανεπιστήμιο αλλά μπορούν να αξιοποιηθούν και σε άλλα επαγγέλματα πέρα από αυτό που έχουμε σπουδάσει.
4. Η συνεχής μάθηση. Είτε επειδή οι τεχνολογικές εξελίξεις αλλάζουν το επάγγελμα (όπως συμβαίνει ήδη με τη Τεχνητή Νοημοσύνη) και χρειάζεται συνεχή ενημέρωση, είτε επειδή ο στόχος είναι ένας διαφορετικός επαγγελματικός δρόμος.
Η ώρα των εναλλακτικών διαδρομών
Ήδη, σήμερα, περισσότερο από το 1/3 των αποφοίτων πανεπιστημίου κάνουν ένα επάγγελμα διαφορετικό από αυτό που αφορούσε το πυρήνα των σπουδών τους, ανέφερε ο κ. Δουκίδης και εκτίμησε ότι λόγω της αβεβαιότητας των μελλοντικών επιστημονικών, τεχνολογικών και οικονομικών εξελίξεων αυτό το ποσοστό αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω.
Η συνεχής μάθηση είναι εκείνη που μπορεί να φέρει περισσότερες εναλλακτικές επαγγελματικές επιλογές. Μερικά παραδείγματα που έδωσε ο κ. Δουκίδης είναι τα εξής:
– Οι σπουδές Ψυχολογίες μπορούν να οδηγήσουν στη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού.
– Οι σπουδές Μαθηματικών μπορούν να οδηγήσουν στον προγραμματισμό υπολογιστών, καθώς υπάρχουν οι αλγοριθμικές δεξιότητες
– Ένας Μηχανικός μπορεί να γίνει στέλεχος διαχείρισης κινδύνου γιατί καταλαβαίνει καλά τους επιχειρησιακούς κινδύνους και γνωρίζει τα μαθηματικά μοντέλα για τη καταγραφή του χρηματοοικονομικού ρίσκου.
– Οι σπουδές στη Φιλολογία μπορούν να οδηγήσουν στο Ψηφιακό Μάρκετιγνκ, καθώς υπάρχει η δεξιότητα της κατανόησης της προσωπικότητας ενός πελάτη που γράφει μια κριτική στα κοινωνικά δίκτυα για ένα προϊόν ή μια επιχείρηση.
Ποια επαγγέλματα επηρεάζονται από την ΤΝ
Όπως εκτίμησε ο κ. Δουκίδης, τα επαγγέλματα που πιθανόν απειλούνται στο μέλλον σχετίζονται κυρίως με τις υπηρεσίες που δημιουργούν άυλο περιεχόμενο, όπως είναι δηλαδή για παράδειγμα οι σύμβουλοι επιχειρήσεων, οι δικηγόροι, οι δημοσιογράφοι, οι προγραμματιστές, τα στελέχη μάρκετιγκ, οι λογιστές και οι αρχιτέκτονες.
Προς το παρόν, φαίνεται να μην επηρεάζονται οι εργασίες που είναι χειρωνακτικές.
«Η ελληνική οικονομία είναι κυρίως στις υπηρεσίες και για αυτό παρατηρούμε μια εκτενή χρήση εργαλείων όπως το ChatGPT. Ήδη, βλέπουμε τα πρώτα αρνητικά αποτελέσματα πιθανόν λόγω της ΤΝ», ανέφερε ο κ. Δουκίδης και έφερε το εξής παράδειγμα: Το ποσοστό των πλήρους απασχόλησης εργαζομένων στους πρόσφατα αποφοιτήσαντες μηχανικούς υπολογιστών στις ΗΠΑ από το 70% το 2021 έπεσε στο 55% το 2025.
«’Αρα θα έλεγε κάποιος ότι οι σχολές πληροφορικής δεν προσφέρουν πλέον την άριστη επαγγελματική αποκατάσταση όπως παλιά; Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή», υπογράμμισε.
Πώς η ΤΝ αναδιαμορφώνει τα επαγγέλματα
Σύμφωνα με τον κ. Δουκίδη, η ΤΝ δεν θα φέρει αντικατάσταση, αλλά αναδιαμόρφωση επαγγελμάτων. Έτσι, το βασικό ζητούμενο, όπως είπε, είναι το κατά ποσό τα τμήματα των πανεπιστημίων αναμορφώνουν το πρόγραμμα σπουδών τους και προετοιμάζουν τους φοιτητές για το νέο αυτό εργασιακό περιβάλλον.
«Η ΤΝ αφαιρεί επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες και απελευθερώνει χρόνο για δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας όπως επικύρωση των αποτελεσμάτων των συστημάτων ΤΝ, ενορχήστρωση των υβριδικών ομάδων ανθρώπων με τους ΑΙ agents και ουσιαστική διακυβέρνηση στον αβέβαιο και υψηλού ρίσκου επιχειρηματικό οικοσύστημα που αρχίζει να δημιουργείται», ανέφερε και πρόσθεσε: «Για παράδειγμα ένας προγραμματιστής του οποίου η συγγραφή κώδικα αυτοματοποιείται μέσω ΤΝ θα πρέπει να ασχολείται περισσότερο με ανάλυση απαιτήσεων και σχεδιασμό, επαλήθευση κώδικα και έλεγχο ποιότητας, ανασχεδιασμό διαδικασιών που αλλάζουν, διαχείριση αλλαγών και αντιστάσεων από τους εργαζόμενους που επηρεάζονται από το πληροφοριακό σύστημα».
Συμβουλές για τη συμπλήρωση του Μηχανογραφικού Δελτίου
Εν όψει της συμπλήρωσης του Μηχανογραφικού Δελτίου, ο κ. Δουκίδης έδωσε τρεις βασικές συμβουλές που θα πρέπει να έχουν κατά νου οι υποψήφιοι των Πανελλαδικών Εξετάσεων 2026 πριν συμπληρώσουν το Μηχανογραφικό Δελτίο τους.
1. Επιλογή τμήματος και όχι επαγγέλματος. Οι υποψήφιοι θα πρέπει κυρίως να καταλάβουν ότι επιλέγουν ένα τμήμα για να σπουδάσουν και όχι αναγκαστικά το επάγγελμα τους που, όπως ανέφερε, «ούτως ή αλλιώς είναι μια πολύ δύσκολη επιλογή στην ηλικία των 18 ετών».
2. Επιλογή γνωστικού αντικειμένου. Οι υποψήφιοι θα πρέπει να γνωρίζουν ότι συνήθως γίνονται αλλαγές τουλάχιστον 3-4 φορές στον χώρο και το περιεχόμενο της εργασίας κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής μας ζωής. ‘Αρα, μπορούν να επιλέξουν ένα γνωστικό αντικείμενο που τους ενθουσιάζει, ώστε να ευχαριστηθούν τις πανεπιστημιακές σπουδές. Η επαγγελματική διερεύνηση και αποκατάσταση έρχεται αργότερα, κατά τη διάρκεια των πανεπιστημιακών σπουδών. Με τα 1200 μεταπτυχιακά προγράμματα που υπάρχουν ήδη στα ελληνικά πανεπιστήμια, δίνεται πλέον η δυνατότητα για περαιτέρω εξειδίκευση (upskilling), δηλαδή ένα απόφοιτος τμήματος πληροφορικής να εξειδικευτεί στη κυβερνοασφάλεια, ή επανειδίκευσης (re-skilling) δηλαδή ένας μηχανικός να επανειδικευθεί στη χρηματοοικονομική διοίκηση.
3. Διερεύνηση και αξιολόγηση αποτελεσματικού περιβάλλοντος εκπαίδευσης και ανάπτυξης επιστημόνων. Πολλές φορές, όπως σημείωσε ο κ. Δουκίδης, αυτή η αξιολόγηση αναδεικνύει στις προτιμήσεις των υποψηφίων πανεπιστημιακά τμήματα που δεν είναι στην κορυφή των βάσεων εισαγωγής. Έτσι, όσον αφορά την επιλογή του τμήματος, οι υποψήφιοι επισκεπτόμενοι τις σχετικές ιστοσελίδες, μπορούν να αξιολογήσουν και να διερευνήσουν κατά πόσο τα τμήματα:
α. Έχουν ένα σύγχρονο πρόγραμμα σπουδών (για παράδειγμα να έχουν εντάξει τα θέματα τεχνητής νοημοσύνης),
β. Έχουν αρκετά εργαστήρια και γενικά να προσφέρουν τη δυνατότητα για πρακτικές εργασίες και σχέση με επιχειρήσεις και οργανισμούς,
γ. Υποβοηθούν την επαγγελματική αποκατάσταση των αποφοίτων (δηλαδή υποχρεωτική πρακτική άσκηση),
δ. Προσφέρουν μεταπτυχιακά προγράμματα για περισσότερη εξειδίκευση,
ε. Υποστηρίζουν τους φοιτητές τους για συμμετοχή σε διαγωνισμούς και συνέδρια,
στ. Εμπλέκονται οι φοιτητές ενεργά στην επιστημονική τους κατάρτιση μέσω της οργάνωσης σχετικού φοιτητικού συνεδρίου,
ζ. Συμμετέχουν οι φοιτητές σε προγράμματα ανταλλαγής φοιτητών όπως το Erasmus.
