Ένα μεγαλοπρεπή άρτηκα (ferulacommunis) -ο «νάρθηξ» των αρχαίων Ελλήνων- αντίκρισα κοντά στο μοναδικό φαράγγι Χα. Ίσως πιο νωρίς από περασμένα χρόνια! Λέτε να σημαίνει ότι ο χειμώνας θα τελειώσει φέτος πιο γρήγορα και η άνοιξη θα αρχίσει πιο νωρίς;
Πρόκειται για ένα άγριο φυτό, που την άνοιξη βγάζει σπογγώδη κορμό με κίτρινα λουλούδια στο πάνω μέρος. Πολλά τέτοια φυτά θα δούμε στην εξοχή, γύρω από τον Άγιο Νικόλαο, στο Πάνω Μεραμπέλλο, αλλά και στον ΒΟΑΚ, μέχρι τις Λίμνες… αν επιζήσουν καθώς οι περισσότεροι άρτηκες βρίσκονται στην πλευρά που θα γίνει η διαπλάτυνση του δρόμου.
Ο άρτηκας έχει μιαν εξέχουσα θέση στην ελληνική μυθολογία. Σύμφωνα με αυτήν το φυτό αυτό χρησιμοποίησε ο Προμηθέας για να μεταφέρει στους θνητούς τη φωτιά που έκλεψε από τους θεούς. Ο λόγος είναι ότι το εσωτερικό του χοντρού κορμού του άρτηκα αποτελείται από ένα υλικό μαλακό και εύφλεκτο που, αν το ανάψουμε, σιγοκαίει εσωτερικά και διαρκεί αρκετή ώρα αποτελώντας μια φυσική δάδα.
Από τους αρχαίους Έλληνες αξιοποιήθηκε και με έναν άλλο τρόπο. Το άνοιγαν κατά μήκος και το τοποθετούσαν για να περιβάλλουν και να ακινητοποιήσουν κάποιο ανθρώπινο μέλος που είχε υποστεί κάταγμα. Για το λόγο αυτό σήμερα, κάθε προστατευτικό που ακινητοποιεί ένα μέλος, εκτός από το γύψο, ονομάζεται συνήθως «νάρθηκας».
Ο Ιωάννης Καραβέλας αναφέρει («Το γλωσσάρι του Λασιθιώτη») ότι στον άρτηκα ή κουφοξυλιά, όταν το στέλεχος ξηραινόταν έκαναν φελλούς (σούρους) για τα μπουκάλια. Ήταν χαρακτηριστική η χρήση του κατά την παιδική ηλικία και για την κατασκευή ανεμόμυλου μινιατούρας για παιχνίδι.
Για τη σωστή γραφή του άρτηκα, ο ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Μιχάλης Κασσωτάκης μας ενημέρωσε: Η λέξη άρτηκας γράφεται από ορισμένους και με -υ(άρτυκας) με βάση την ετυμολογία της από αρχαιοελληνικό όρτυξ-γος.
ΛΕΩΝ. ΚΛ.
