Αν, όπως λέγεται, “μια εικόνα είναι χίλιες λέξεις”, αυτή που φιλοξενεί σήμερα η στήλη είναι πολλές περισσότερες και οφείλουμε να τις αφιερώσουμε, στον Πρόεδρο της προσωρινής επιτροπής του Αγροτικού Συλλόγου Λασιθίου Μανόλη Πατεράκη, που όρμησε χωρίς δεύτερη σκέψη στο πλημμυρισμένο χωράφι για να ξεπατώσει με τα χέρια του τις πατάτες που ήταν έτοιμες για συγκομιδή, αλλά θα μείνουν να σαπίσουν κάτω από το νερό, στον κάμπο του Οροπεδίου Λασιθίου.
Η ωμή πραγματικότητα της καταστροφής
Στη συγκλονιστική αυτή φωτογραφία, τον βλέπουμε να στέκεται βυθισμένος ως το γόνατο μέσα στα λασπόνερα ενός ολοκληρωτικά πλημμυρισμένου χωραφιού για να δείξει στο κυβερνητικό κλιμάκιο που βρίσκεται εκεί, την δική του αλήθεια και την αλήθεια όλων των αγροτών του Οροπεδίου Λασιθίου. Με το κόκκινο μπουφάν του να κάνει δραματική αντίθεση με το θολό, καφετί τοπίο της καταστροφής, κρατά στα χέρια του τον λασπωμένο, κατεστραμμένο καρπό της γης που μόλις ανέσυρε από το βυθισμένο χώμα. Πίσω του, ο ορεινός όγκος στέκει σιωπηλός μάρτυρας, ενώ ο ουρανός παραμένει βαρύς και σκοτεινός, προμηνύοντας ίσως κι άλλες δυσκολίες. Ολόκληρη η καλλιεργήσιμη έκταση έχει μετατραπεί σε μια απέραντη λίμνη όπου μόλις διακρίνονται οι κορυφές των φυτών, πνίγοντας κυριολεκτικά τον κόπο μηνών.
Ο καθρέπτης της λίμνης του Οροπεδίου
Αυτή η εικόνα δεν είναι ένα εντυπωσιακό φωτογραφικό στιγμιότυπο μιας φυσικής καταστροφής. Είναι ο καθρέφτης της σκληρής πραγματικότητας που βιώνει ο πρωτογενής τομέας στο Λασίθι και ευρύτερα στην Κρήτη. Αποτυπώνει την απόλυτη ευαλωτότητα του αγρότη απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα, τα οποία πλέον δεν είναι η εξαίρεση, αλλά η νέα, αδυσώπητη κανονικότητα της κλιματικής αλλαγής.
Όμως, η αλήθεια της γης δεν χωράει ποτέ σε έναν υπηρεσιακό φάκελο. Ο καθρέπτης της «λίμνης» του Οροπεδίου – γιατί βάλτος και λίμνη έγινε από τα νερά – δεν ωραιοποιεί τίποτα. Είναι σκληρός και δείχνει και την παραμικρή ρυτίδα. Η αλήθεια της γης είναι ωμή, υγρή, λασπωμένη και, πολύ συχνά, συνθλιπτική. Και αυτό ακριβώς αποφάσισαν πως έπρεπε να δείξουν με ειλικρίνεια οι αγρότες του Οροπεδίου Λασιθίου. Όχι με φωνασκίες, ούτε με δραματικά τσιτάτα και κραυγές στα τηλεοπτικά παράθυρα, αλλά με τον πιο αφοπλιστικό, τον πιο γήινο και ανθρώπινο τρόπο.
Μια βουτιά στην αλήθεια
Τα ρεπορτάζ των τελευταίων ημερών από την «ΑΝΑΤΟΛΗ» έχουν καταγράψει με κάθε δυνατή λεπτομέρεια το μέγεθος της ολοκληρωτικής καταστροφής. Το Οροπέδιο Λασιθίου, αυτός ο μοναδικός, κλειστός γεωργικός πνεύμονας της Κρήτης, ένας τόπος άρρηκτα συνδεδεμένος με τον μόχθο αλλά και την ταυτότητά μας, μετατράπηκε μέσα σε λίγες ώρες σε μια απέραντη, θολή λίμνη. Οι καλλιέργειες, ο κόπος, τα έξοδα και οι ελπίδες μιας ολόκληρης χρονιάς, βυθίστηκαν κυριολεκτικά στα λασπόνερα.
Όταν το κυβερνητικό κλιμάκιο ανηφόρισε στα λασιθιώτικα βουνά για τη νενομισμένη αυτοψία, οι παράγοντες της κυβέρνησης δεν ήταν ανυποψίαστοι. Οι εικόνες ταξιδεύουν πλέον γρήγορα. Είναι βέβαιο όμως πως θα περίμεναν να ακούσουν υπερβολές ή κραυγές θυμού.
Τελικά, απέναντί τους βρήκαν ανθρώπους αξιοπρεπείς, τεκμηριωμένους για το πρόβλημα και πάνω απ’ όλα ξεκάθαρους: «Μόνο την ζημιά μας. Τίποτα άλλο». Ο Μανόλης Πατεράκης δεν αρκέστηκε στο να δείξει με το δάχτυλο την καταστροφή από μακριά. Κατανόησε, με τη σοφία του ανθρώπου που πατάει γερά στη γη, πως αν οι επίσημοι έφευγαν με τα ρούχα τους στεγνά, η εικόνα της καταστροφής θα ξεθώριαζε γρήγορα στη μνήμη τους κατά την επιστροφή.
Έτσι, χωρίς τον παραμικρό δισταγμό, έκανε το αυτονόητο για εκείνον, το αδιανόητο ίσως για τους γραφειοκράτες: Μπήκε στο πλημμυρισμένο χωράφι. Βούτηξε μέσα στα παγωμένα, λιμνάζοντα νερά, φτάνοντας μέχρι το γόνατο, διασχίζοντας τη βαριά λάσπη που ρουφούσε κάθε του βήμα. Έσκυψε μέσα στο θολό νερό, έψαξε στο βυθισμένο χώμα και ανέσυρε με τα γυμνά του χέρια τον σάπιο πλέον καρπό. Τις πατάτες που επρόκειτο να θρέψουν την οικογένεια του συναδέλφου του αγρότη, να πληρώσουν τα χρέη του, να συντηρήσουν τον τόπο. Τις κράτησε ψηλά, στάζοντας λάσπη, ακριβώς μπροστά στα μάτια των κυβερνητικών στελεχών.
«Αυτή είναι η αλήθεια μας», δήλωνε η σιωπηλή αλλά εκκωφαντική αυτή κίνησή του. Δεν χρειάζονταν λεκτικές υπερβολές. Οι παράγοντες της κυβέρνησης είδαν ιδίοις όμμασι το κόστος. Δεν διάβασαν για αυτό, δεν άκουσαν για αυτό, το είδαν. Είδαν το παραγωγικό “αίμα” του Λασιθίου στα χέρια ενός ανθρώπου που μόλις είχε χάσει τα πάντα. Η φωτογραφία που αποθανάτισε αυτή τη στιγμή είναι ένα σπάνιο ντοκουμέντο αξιοπρέπειας. Δείχνει την ξεκάθαρη πρόθεση των αγροτών να επιβάλουν την πραγματικότητά τους απέναντι σε όποια γραφειοκρατική αντίληψη.
Τα αμείλικτα ερωτήματα και ο χειμώνας της ανέχειας
Μέσα από τη στήλη τούτη, έχουμε πολλές φορές αναδείξει την ανάγκη για θωράκιση της υπαίθρου. Όμως, η φωτογραφία του απελπισμένου αγρότη μέσα στα λασπόνερα θέτει αμείλικτα ερωτήματα προς το κεντρικό κράτος: Πού είναι τα μεγάλα αντιπλημμυρικά έργα υποδομής που θα προστάτευαν τον κάμπο; Πότε δόθηκαν όλα τα ανταποδοτικά κονδύλια για τα έργα που απαιτούνταν για τον Αποσελέμη; Πόσο γρήγορα θα κινηθεί ο κρατικός μηχανισμός για να καταγράψει την ολοκληρωτική αυτή ζημιά και να αποζημιώσει – πραγματικά και όχι με ψίχουλα – τους παραγωγούς που είδαν το εισόδημά τους να βουλιάζει;
Ο ΕΛΓΑ εδώ δεν θα έχει κεντρικό ρόλο αλλά δεν μπορεί να απουσιάζει. Η πραγματικότητα απαιτεί από όλους μας μια βαθιά, ειλικρινή ανθρωποκεντρική προσέγγιση. Διότι το διακύβευμα δεν είναι η απλή λογιστική απώλεια μιας μεμονωμένης σοδειάς, αλλά η συνολική επιβίωση μιας κοινότητας που βάλλεται.
Ας αναλογιστούμε, χωρίς μελοδραματισμούς αλλά με απόλυτη ψυχραιμία, τι σημαίνει αυτή η εξέλιξη για τον αγρότη του Οροπεδίου. Αυτή τη στιγμή δεν έχει μείνει απολύτως τίποτα για να συγκομίσει. Το ταμείο της χρονιάς έκλεισε βίαια στο μηδέν. Και μπροστά τους ορθώνεται ένας μακρύς, ανελέητος ορεινός χειμώνας, από αυτούς που μόνο όσοι έχουν ζήσει σε υψόμετρο 850 μέτρων μπορούν να κατανοήσουν στο πετσί τους.
Το πορτοφόλι σαπίζει στο νερό
Πώς θα βγει αυτός ο χειμώνας μέχρι την άνοιξη; Οι οικονομικές υποχρεώσεις, δυστυχώς, δεν μπαίνουν σε χειμερία νάρκη. Οι προμηθευτές των γεωργικών εφοδίων πρέπει να πληρωθούν. Τα λιπάσματα, οι σπόροι, τα φάρμακα, τα χιλιάδες λίτρα πετρελαίου που καταναλώθηκαν την άνοιξη και το καλοκαίρι για την καλλιέργεια, γράφτηκαν στο τεφτέρι ή στην τράπεζα με την υπόσχεση της φθινοπωρινής σοδειάς. Τώρα τα χρέη απαιτητά τρέχουν, ενώ η πηγή αποπληρωμής τους σάπισε στο νερό.
Την ίδια ώρα, η οικογένεια πρέπει να επιβιώσει. Πρέπει να εξασφαλίσει τα βασικά στο τραπέζι της. Πρέπει, πάνω απ’ όλα, να μπορέσει να ζεστάνει το σπίτι, όταν ο υδράργυρος στο Λασίθι θα φλερτάρει για μήνες με το μηδέν και το χιόνι θα κλείνει τις πόρτες. Η απώλεια αυτού του εισοδήματος είναι ένας σιωπηλός σεισμός που προκαλεί ρωγμές σε ολόκληρη την τοπική οικονομία. Όταν ο αγρότης δεν έχει ρευστότητα, το καφενείο, το μπακάλικο, το πρατήριο υγρών καυσίμων του χωριού, ο έμπορος στο Οροπέδιο, αλλά και στο Ηράκλειο και τον Άγιο Νικόλαο, όλοι με τη σειρά τους μαραζώνουν. Είναι μια αλυσίδα επιβίωσης που μόλις έσπασε. Tο ράφι των σούπερ μάρκετ δεν θα γράψει για καιρό πατάτα ή ντομάτα «Οροπεδίου Λασιθίου».
Ο ακροβάτης χωρίς δίχτυ
Αλλά ίσως το πιο βαρύ, το πιο ασήκωτο φορτίο να μην είναι το στενά οικονομικό, αλλά το ψυχολογικό. Ο αγρότης του Οροπεδίου γνωρίζει καλά ότι, μόλις “ανοίξει” ο καιρός τον Απρίλιο, θα πρέπει να ξαναμπεί στον ίδιο κάμπο. Θα πρέπει να βρει από το πουθενά το κουράγιο, την ψυχική δύναμη, αλλά και τα νέα κεφάλαια, για να οργώσει, να λιπάνει και να φυτέψει ξανά τη γη από το μηδέν. Μια γη που, ως τότε, ελπίζει να έχει στεγνώσει.
Εδώ ακριβώς υπεισέρχεται ο αδυσώπητος παράγοντας που ορίζει τις μοίρες αυτών των ανθρώπων: Η απόλυτη εξάρτηση από τη φύση. Ο καιρός δεν ρωτά τον αγρότη, δεν διαβάζει τα business plans του, κάνει πάντα του κεφαλιού του. Η κλιματική αστάθεια των τελευταίων ετών έχει μετατρέψει την ύπαιθρο σε ένα διαρκές ρίσκο. Τι θα γίνει αν η ερχόμενη άνοιξη είναι όπως πέρυσι την περίοδο που είναι να φυτέψουν; Και πόσοι θα αντέξουν οικονομικά μέχρι τότε για να πάνε στον κάμπο; Θα παγώσουν τα χρέη στο κράτος για έξι μήνες ή ένα έτος. Φτάνει;
Μέσα σε αυτή τη διαρκή αβεβαιότητα, ο αγρότης καλείται να είναι απόλυτα συνετός. Πρέπει να είναι προνοητικός, μελετημένος, ένας ακροβάτης χωρίς δίχτυ ασφαλείας. Δεν έχει την πολυτέλεια του λάθους. Στη γεωργία, μια λανθασμένη εκτίμηση της στιγμής, μια βιαστική ή μια αργοπορημένη κίνηση δεν σημαίνει απλώς “μειωμένα κέρδη” στο τέλος του τριμήνου, όπως συμβαίνει σε μια αστική επιχείρηση. Σημαίνει πως ο ιδρώτας και ο κόπος του κορμιού πάνε στράφι. Σημαίνει πως η όποια αστοχία, δική του ή του καιρού, μεταφράζεται απευθείας σε σκληρή ανέχεια για το ίδιο του το σπίτι.
Απαιτούνται λύσεις, όχι συμπόνια
Απαιτούνται άμεσες πολιτικές λύσεις και ουσιαστική στήριξη του αγροτικού κόσμου, πριν η λάσπη καταπιεί οριστικά το παραγωγικό μέλλον του Οροπεδίου Λασιθίου, χωρίς υπερβολή.
Οι παράγοντες της κυβέρνησης είδαν την αλήθεια με τα ίδια τους τα μάτια. Την είδαν να στάζει λάσπη από τα χέρια ενός απελπισμένου αλλά περήφανου παραγωγού. Τώρα, η ευθύνη βαραίνει αποκλειστικά εκείνους. Ο χειμώνας θα είναι βαρύς. Ας φροντίσουν, τουλάχιστον, να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις ώστε την άνοιξη ο κάμπος να μπορέσει να καρποφορήσει ξανά, προσφέροντας όχι λόγια συμπάθειας, αλλά αληθινή, απτή, ανθρώπινη στήριξη, ουσιαστική και δίκαιη κρατική αρωγή.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
Από τη στήλη ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ της έντυπης έκδοσης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ
