Την έναρξη της λειτουργίας του «Κέντρου Μεσογειακού Πολιτισμού», σηματοδοτεί η πρώτη επίσημη εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε την Κυριακή, στην Νεάπολη, όπου και η έδρα της δομής αυτής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ο τίτλος της εκδήλωσης ήταν «Η Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης στον Δήμο Αγίου Νικολάου».
Η εκδήλωση, πέρα από την παρουσίαση της δομής, είχε στόχο να αναδείξει την έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης για την ιστορία, τον πολιτισμό και τη μνημειακή κληρονομιά της Ανατολικής Κρήτης, καθώς και να ενισχύσει τους δεσμούς με την τοπική κοινωνία. Το Κέντρο φιλοδοξεί συγχρόνως να αποτελέσει σημείο συνάντησης επιστήμης και κοινωνίας, ενισχύοντας τις πολιτιστικές συνέργειες και φωτίζοντας όψεις του Λασιθιώτικου παρελθόντος που εξακολουθούν να εμπνέουν το παρόν.
Το εγχείρημα
Ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης Γιώργος Κοντάκης σε μια ουσιαστική ομιλία του έδωσε το περίγραμμα του εγχειρήματος αυτού:
«Επί 6 χρόνια προσπαθεί το Πανεπιστήμιο Κρήτης να πετύχει σε σχέση με το Λασίθι, με ερέθισμα πρότασης ενός πολίτη να γίνει ένα Κέντρο Πολιτισμού στον Αγιο Νικόλαο, με σκοπό το Πανεπιστήμιο να προσεγγίσει περισσότερο τους πολίτες της περιοχής. Η αλήθεια είναι ότι το Λασίθι σαν περιφερειακή ενότητα είναι θεωρητικά ριγμένο ως προς την εκπροσώπηση ακαδημαϊκών ιδρυμάτων στην περιοχή. Έχετε, βέβαια το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο αλλά υπάρχει μια γενικότερη δυσχέρεια και βλέπετε ότι ο νομός, λόγω της γεωγραφικής του κατάστασης, ακόμη και σε θέματα που αλλού είναι λυμένα, εδώ είναι δύσκολο να λυθούν – βλέπουμε τα τρία νοσοκομεία, την αδυναμία εύρεσης κοινού τόπου… Καμιά φορά οι τοπικές κοινωνίες παρουσιάζουν σοβαρές αντιστάσεις…Το εγχείρημα αυτό εμείς το βλέπουμε για το Λασίθι και για τη Νεάπολη γιατί είναι η ιστορική έδρα του νομού – μια κωμόπολη της Κρήτης που έχει παίξει σημαντικό ρόλο στα γράμματα, στον πολιτισμό, έχει ιστορία.
Στο ξεκίνημα, χρειάζονται οι άνθρωποι που θα πιστέψουν στο εγχείρημα αυτό. Δεν είναι τα πάντα εύκολα, γιατί είναι δύσκολο να βρούμε τους υλικούς πόρους και δεν είναι εύκολο να τεθεί το πλαίσιο λειτουργίας ενός τέτοιου εγχειρήματος. Κι ενώ αρχίσαμε το 2020-21, η προσπάθεια άρχισε να τελεσφορεί πριν λίγους μήνες. Κι αυτό το χρωστάμε τόσο στη ζέση της τοπικής κοινωνίας που κρατήθηκε ζωντανή – και μεις το νιώσαμε αυτό – όσο και στην όρεξη συναδέλφων από τη Φιλοσοφική Σχολή για δημιουργία με επικεφαλής την καθηγήτρια Ελευθερία Ζέη.
Αναφερόμενος στην οικία Φθενάκη, ο Πρύτανης είπε ότι είχε συμφωνηθεί η παραχώρηση για τη στέγαση του Εργαστηρίου Ιστορίας και Αρχαιολογίας για να αποτελέσει ένα κύτταρο στην πόλη, αφού θα έφευγε από την μητρική εστία του στο Ρέθυμνο και θα έλθει να αναπτυχθεί εδώ παράλληλα, φιλοξενώντας δραστηριότητες, φοιτητές κλπ. «Παρά το «εμπόδιο» της ανάγκης αλλαγής της διαθήκης για να γίνει η παραχώρηση για το σκοπό αυτό, εμείς διοργανώσαμε την εκδήλωση αυτή ως δείγμα γραφής ότι το θέλουμε πολύ και θα επιμείνουμε. Εγώ αισιοδοξώ και κάποια ημέρα θα ανοίξει. Η εκδήλωση αυτή είναι η αρχή μιας καινούριας σχέσης που θέλουμε να δομήσουμε και να οικοδομήσουμε με την τοπική κοινωνία. Εδώ θα γίνει επιστημονική έρευνα, εδώ θα έρθει νέος κόσμος, νιάτα να δουλέψουν. Εδώ η περιοχή έχει εξαιρετικό ιστορικό ενδιαφέρον για μελέτη και πιστεύουμε ότι θα γίνει εξαιρετική όσμωση και με την τοπική κοινωνία αλλά γενικότερα με τις δράσεις του Κέντρου. Έτσι θα δείτε ότι μπορεί να γίνει ένας πυρήνας πολιτισμού και διασύνδεσης του Πανεπιστημίου με την τοπική κοινωνία», τόνισε.
Ο πρύτανης προχώρησε σε εκτιμήσεις για την εξέλιξη των δομών πανεπιστημιακής εκπαίδευσης στην Κρήτη στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον, συνδέοντας τις εξελίξεις αυτές με τις περιορισμένες δυνατότητες χρηματοδότησης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης από το κράτος και το δημογραφικό πρόβλημα αφού γίνει εμφανές ύστερα από 10-15 χρόνια. Πέραν της δυσχέρειας ίδρυσης νέων πανεπιστημιακών σχολών, εκτιμά ότι στην Κρήτη κάποια στιγμή μετά από 15 χρόνια ίσως η ανάγκη φέρει όλα τα πανεπιστήμια του νησιού να ενωθούν σε ένα, το Πανεπιστήμιο Κρήτης θα είναι εκείνο που θα αγκαλιάσει όλα τα υπόλοιπα ιδρύματα.
Μίλησε, τέλος, για το διαρκή σταθερό στόχο διεθνούς διάκρισης και αριστείας του Πανεπιστημίου Κρήτης και τους στόχους προσέλκυσης προπτυχιακών, μεταπτυχιακών κ.α. φοιτητών από το εξωτερικό, γι’ αυτό και εδώ και τρία χρόνια υπάρχει ξενόγλωσσο Τμήμα της Ιατρικής Σχολής Κρήτης με ξένους φοιτητές, που αποφέρει ετησίως 3 εκατομμύρια έσοδα στην Ιατρική Σχολή. Υπάρχουν τα Θερινά Σχολεία με φοιτητές από το εξωτερικό και τέτοια θα μπορούσαν να γίνουν και εδώ, είπε.
Οι βασικοί άξονες του Κέντρου
Η Αντιπρύτανις Ανάπτυξης, Διεθνών Σχέσεων και Εξωστρέφειας του Πανεπιστημίου Κρήτης Μελίνα Ταμιωλάκη στην ομιλία της αναφέρθηκε στους βασικούς άξονες ανάπτυξης που θα μπορούσαν να καθοδηγήσουν την πορεία του Κέντρου Μεσογειακού Πολιτισμού.
«Κύρια προτεραιότητά μας, κατ’ αρχάς, είναι η ενίσχυση της έρευνας μέσα από διεπιστημονικές συνεργασίες των Τμημάτων της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου και η ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κρήτης και ειδικότερα της Αν. Κρήτης.
Επιπρόσθετα, μας ενδιαφέρει να αναπτύξουμε εκπαιδευτικές δράσεις με σεμινάρια, θερινά σχολεία, ανοιχτές διαλέξεις και πρωτοβουλίες που θα απευθύνονται είτε στους πολίτες της περιοχής είτε σε στοχευμένο κοινό (φοιτητές και φοιτήτριες, εκπαιδευτικούς σχολείων, επιχειρηματικούς φορείς κλπ.). Οι δράσεις αυτές μπορούν να αφορούν επίκαιρα θέματα, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η κλιματική αλλαγή, η έμφυλη ισότητα, η δημοκρατία, η μετανάστευση, οι κοινωνικές ανισότητες, η υγεία, η βιώσιμη ανάπτυξη και η καινοτομία, θεματικές στις οποίες πρωτοπορεί το Πανεπιστήμιο Κρήτης.
Το Κέντρο Μεσογειακού Πολιτισμού μπορεί επίσης να λειτουργήσει ως πυρήνας πολιτιστικών δράσεων, με τη διοργάνωση συνεδρίων, εκθέσεων, φεστιβάλ και εκδηλώσεων που θα ενισχύουν τη σύνδεση του Πανεπιστημίου με την κοινωνία».
Στο επόμενο διάστημα, μετά και την έγκριση της προγραμματικής σύμβασης από τη Σύγκλητο του Π.Κ. η κ. Ταμιωλάκη είπε ότι «θα προσπαθήσουμε να αναλάβουμε στοχευμένες πρωτοβουλίες που θα προσδώσουν μεγαλύτερη ορατότητα στο νέο Κέντρο, όπως θεσμική ενημέρωση της ακαδημαϊκής κοινότητας του Π.Κ., κατασκευή ιστοσελίδας του Κέντρου, χρήση λογοτύπου και ετήσιος προγραμματισμός δράσεων, οι οποίες θα διαμορφωθούν από τα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας σε συνεργασία με το Δήμο Αγίου Νικολάου. Θα επιδιωχθεί επίσης να προσελκυστούν πόροι για το Κέντρο μέσω χορηγιών ή προγραμμάτων».
Ακολούθησαν οι παρακάτω παρεμβάσεις Πανεπιστημιακών Καθηγητών για τις προοπτικές του Κέντρου Μεσογειακού Πολιτισμού:
α) «Ένα Εργαστήρι Μεσαιωνικής και Νεώτερης Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης» (Ελευθερία Ζέη, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης),
β) «Η Κρήτη και η Μεσόγειος: ιστορικές διαδρομές – ιστορικοί διάλογοι» (Ελένη Σακελλαρίου, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης),
γ) «Το Τμήμα Φιλοσοφίας στον Δήμο Αγίου Νικολάου», (Κατερίνα Μπαντινάκη Τμήμα Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Κρήτης).
Με κεντρικό θέμα τα ερευνητικά πορίσματα για το Ν. Λασιθίου, στο δεύτερο μέρος της εκδήλωσης έγιναν οι παρακάτω ομιλίες:
α) Οι αρχαιολογικές έρευνες στην Οξά (Νίκος Μπετείνης, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης).
β) Μνημειακή ζωγραφική στη μεσαιωνική Κρήτη: η ανεκτίμητη κληρονομιά του νομού Λασιθίου (Βίκυ Φοσκώλου, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης.
γ) Χειρόγραφα και κωδικογράφοι της Ανατολικής Κρήτης (Μαρίνα Δετοράκη, Τμήμα Φιλολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης).
ΝΙΚΟΣ ΤΡΑΝΤΑΣ
