Ένα από τα πολλά μνημειακά δέντρα που υπάρχουν στην ευρύτερη περιοχή του οροπεδίου Καθαρό στην Κριτσά είναι και ο περίφημος Σγουρός Πρίνος, σε υψόμετρο 1.117 μέτρα. Πρόκειται για ένα πρίνο, όπως λέγεται το πουρνάρι στην Κρήτη. Είναι εντυπωσιακό το μέγεθος, με διάμετρο κορμού περίπου 2 μέτρα και διάμετρο της κόμης του περίπου 15 μέτρα. Η επιστημονική ονομασία του είδους είναι Quercuscoccifera. Για το όνομά του ο φίλος φυσιοδίφης Χριστόφορος Χειλαδάκης μας δίνει τις παρακάτω πληροφορίες:
«Το όνομά του το οφείλει σε ένα χριστιανό κάτοικο της Κριτσάς που σύμφωνα με την παράδοση είχε το επίθετο Σγουρός. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση τον Ιανουάριο του 1824 ο τουρκικός στρατός μπήκε στο Καθαρό και προχωρούσε για να περάσει από εκεί στο οροπέδιο του Λασιθίου για να το καταστρέψει. Ο Σγουρός ξεκίνησε να ειδοποιήσει τους κατοίκους του Οροπεδίου Λασιθίου, για να μην πέσουν στα χέρια των Τούρκων. Πριν όμως προλάβει να απομακρυνθεί, είδε να τον πλησιάζει ο στρατός των Τούρκων. Τότε έτρεξε προς την πλευρά που βρισκόταν το μνημειακό αυτό δέντρο και σκαρφάλωσε πάνω στον κορμό του. Κρύφτηκε στα πολύ πυκνά κλαδιά του και παρέμεινε εκεί μέχρι που πέρασε από δίπλα του ο στρατός των Τούρκων, οι οποίοι δεν τον πήραν είδηση. Με αυτό τον τρόπο ο Σγουρός σώθηκε και το δέντρο αυτό πήρε την ονομασία από το επίθετο του». «Το γεγονός ότι ο πρίνος ήταν ήδη τεράστιος το έτος 1824 μας δηλώνει ότι ο πρίνος έχει ηλικία το λιγότερο τριών αιώνων», μας ενημερώνει ο Χριστόφορος που διαθέτει πολλές γνώσεις για την χλωρίδα και την πανίδα της Κρήτης.
Για το όνομα, ο Ιωάννης Φραγκάκης και ο Χρήστος Ράμμος, απόφοιτοι Τμήματος Δασοπονίας αναφέρουν ότι «η παράδοση λέει ότι αυτό το πουρνάρι είχε πολύ σγουρά φύλλα. Για την ακρίβεια το “σγουρά” αναφέρεται στις πολύ έντονα πριονωτές παρυφές των φύλλων. Το πουρνάρι έχει συχνά διφυλλία, δηλαδή δυο ειδών φύλλα. Όταν υπάρχει έντονη βόσκηση τότε τα φύλλα είναι συνήθως μικρότερα, με πολύ πιο έντονα πριονωτές παρυφές και ισχυρότερα αγκάθια, τα πιο “σγουρά” δηλαδή φύλλα. Πιθανότατα λοιπόν, το πουρνάρι αυτό να βόσκονταν πολύ έντονα πριν αρχίσει και παίρνει δενδρώδη μορφή», αναφέρουν.
Η προσέγγιση στο μνημειακό αυτό δέντρο είναι εύκολη, μιας και στο σημείο που βρίσκεται φτάνει καλός χωματόδρομος. Για πολλά χρόνια τα καλοκαίρια, περιμετρικά του Σγουρού Πρίνου, γινόταν η Γιορτή του Βοσκού, όπου στηνόταν μεγάλο πανηγύρι.
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΛΩΝΤΖΑΣ
