Για το σιντεροτσίκαλο (σιδεροτσίκαλο), μας μίλησε ο Ελουντιανός Γιώργος Μαυρικάκης. «Ήταν μπρούτζινο ή μπακιρένιο και η μάνα μου το έλεγε σιντεροτσίκαλο», μας λέγει. Όπως μας ενημερώνει ο Μιχάλης Κασσωτάκης στο «Γλωσσικό Ιδίωμα των Κατοίκων του Οροπεδίου Λασιθίου», το σιντεροτσίγκαλο (σίντ(-δ)ερο+τσουκάλι) είναι το τσουκάλι από αλουμίνιο ή χαλκό και η συγκεκριμένη ονομασία χρησίμευε στο να γίνεται διάκριση από τα πήλινα τσουκάλια των οποίων η χωρητικότητα ήταν συνήθως μικρότερη. Ανάμεσα στα είδη προικός που έδιναν παλαιότερα οι γονείς στις κόρες τους, ήταν συνήθως και δύο μπακιρένια τσικάλια, ένα μεγάλο 15 περίπου οκάδων (1.28 κιλά) για το ψήσιμο του ξινόχοντρου και ένα μικρό 8 περίπου οκάδων για το βράσιμο των χόρτων.
* «Το γκρι χρώμα που συνήθως είχαν τα σιντεροτσίκαλα είναι ένα προστατευτικό μπλάστρι (έμπλαστρο), το οποίο ήταν μείγμα από γάλα, αυγό και άθο (στάχτη)» μας εξηγεί ο Γιώργος. «Το άλειφαν ώστε η φωτιά να μην το καίει και η θερμοκρασία να κατανέμεται ομοιόμορφα. Το ίδιο υλικό χρησιμοποιούσαν στα πήλινα τσουκάλια και στα σίγλια (χάλκινα σκεύη που χρησιμοποιούσαν οι κτηνοτρόφοι για να τυροκομήσουν τo γάλα). Φυσικό είναι το φαγητό να είναι νοστιμότατο. Λογικό είναι να υπάρχουν και φθορές καθώς τα χρόνια ήταν δύσκολα και η αντικατάσταση δαπανηρή. Το μπάλωμα λοιπόν ήταν η οικονομικότερη λύση».
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΛΩΝΤΖΑΣ
